Gevolgen voor de visserij

De Brexit heeft grote gevolgen voor de Nederlandse visserijsector. Zowel voor vissers als voor de visserijgemeenschappen, de visverwerkende industrie/handel en het visserijonderzoek. In dit artikel is een overzicht te vinden van de (mogelijke) gevolgen van het Brexit-akkoord dat werd gesloten op 24 december 2020. Het volledige Brexit-akkoord is hier terug te vinden (over visserij vanaf pagina 261). Dankzij dit akkoord is duidelijker geworden wat de gevolgen zijn van Brexit voor de visserij, al moeten de details nog worden uitgewerkt en zijn sommige gevolgen nog niet helemaal duidelijk.

Het VK is een belangrijke handelspartner

Nederland heeft een sterke handelsrelatie met het VK. Dit is goed te zien in onderstaande afbeelding. Nederland exporteerde voor 44 miljard euro aan het VK, dit is 9% van alle Nederlandse export. Het VK exporteerde voor 21 miljard euro aan Nederland, dit is 6% van alle Britse export. In 2016 is er vanuit Nederland voor ongeveer 140 miljoen euro aan vis en visserijproducten geëxporteerd naar het VK, vanuit de gehele EU is dit 1,1 miljard euro. Andersom heeft het VK voor ongeveer 125 miljoen euro aan vis en visserijproducten geëxporteerd aan Nederland. Aan de gehele EU was dit 1,4 miljard euro.

Aandeel en waarde van de export tussen het VK en Nederland voor 2016. Bron: Wageningen Economic Research

Voor de Nederlandse visserij komt een belangrijk deel van de vangst uit de Britse wateren. Er zijn ook VK-gevlagde kotters die lossen en verhandelen op Nederlandse havens. Over een periode van 2006 tot en met 2015 haalde de Nederlandse visserij gemiddeld 123 ton vis per jaar uit de Britse wateren, met een totale waarde van 85 miljoen euro. Dit is 35% van de totale waarde van de Nederlandse vangst.

Hieronder is te zien dat 29% van alle tong en 23% van alle schol die gevangen wordt door de Nederlandse visserij afkomstig is uit het Britse deel van de Noordzee. Voor pelagische soorten zoals haring (82%), makreel (62%) en blauwe wijting (50%) is het aandeel wat in de Britse wateren wordt gevangen nog hoger. Dit aandeel kan voor individuele schepen/rederijen zelfs nog hoger liggen.

De Nederlandse visserij is voor sommige visserijen sterk afhankelijk van Britse wateren. In deze afbeelding wordt het aandeel van de vangst dat Nederlandse vissers uit de Britse wateren halen weergegeven voor een aantal vissoorten. Bron: Cijfers van UEFA

Harde of zachte Brexit?

De belangen tussen Nederland en het VK waren dus groot. Er stond dan ook veel op het spel bij de onderhandelingen. Grofweg waren er 2 opties: een harde Brexit of een zachte Brexit. Het verschil tussen deze 2 opties wordt uitgelegd in het filmpje hieronder.

Voor de Brexit exporteerde en importeerde het VK van- en naar Nederland alsof er geen grenzen bestonden. Bij het scenario van een zachte Brexit zou alles zoveel mogelijk gelijk blijven (status quo). Maar bij het scenario van een harde Brexit zouden alle grenzen écht dicht gaan, zowel voor mensen als voor goederen, dus ook voor vis.

Gevolgen voor vissers

Toegang tot de Britse wateren

Het was al snel duidelijk dat de Brexit gevolgen zou hebben voor de toegang tot de Britse wateren. In dit rapport (engels) is beschreven wat het zou betekenen voor de Nederlandse visserij als er niet meer gevist zou mogen worden in Britse wateren. Volgens dit onderzoek zou Nederland 38% van zijn totale vangst verliezen. Hieronder kun je in het blauw zien welk deel van de Europese wateren dan niet meer toegankelijk zouden zijn voor Nederlandse vissers.

In het blauw de Britse wateren die mogelijk niet meer toegankelijk zouden zijn voor Nederlandse vissers bij een harde Brexit. Bron: Wikipedia

Nederlandse vissers die in Britse wateren visten zouden hun vis dan in bijvoorbeeld Nederlandse maar ook Belgische, Franse of Deense wateren moeten gaan vangen. Hierdoor zou het een stuk drukker gaan worden in de Europese delen van de Noordzee. Dit leidde tot grote zorgen onder de Nederlandse vissers, zoals ook te zien in de video hieronder.

Verdeling van de quota

De quota voor de Noordzee visbestanden worden verdeeld door de EU vanuit het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB). Met Noorwegen worden hier ook afspraken over gemaakt, omdat dit land geen onderdeel is van de EU maar ook vist op de Noordzee.

De Brexit heeft een groot effect gehad op het systeem wat jarenlang is gebruikt voor de verdeling van vangstrechten. Door de Brexit moet namelijk naast Noorwegen ook los onderhandeld gaan worden met het VK over de visbestanden op de Noordzee. In grote lijnen is nu duidelijk hoe de verdeling van quota straks gaat verlopen, zoals hier valt te lezen. Ook kan het effect hebben op het ruilen van quota tussen lidstaten. Op dit moment wordt er door de Nederlandse visserij quota geruild met het VK. Door de Brexit moeten hier nieuwe afspraken over gemaakt worden.

Aanvoer op de visafslagen

Sommige Nederlandse visafslagen zijn voor een deel van hun aanvoer afhankelijk van vis die wordt binnengebracht door VK-gevlagde schepen. Op Urk is dit meer dan 25% van de totale waarde. Het is onzeker of na de Brexit het aanvoeren net zo makkelijk zal gaan als nu. Door de Brexit kan het zijn dat de douane straks een grote rol gaat spelen, denk aan het betalen van invoerrechten.

Gevolgen voor visserijgemeenschappen

Vanuit economisch opzicht is de visserijsector niet groot, maar lokaal is deze sector soms wel heel belangrijk (denk aan Urk in de provincie Flevoland). De Brexit brengt niet alleen onzekerheid voor vissers, maar ook voor de visserijgemeenschappen die de sector ondersteunen. Brexit kan namelijk gevolgen hebben voor onder andere de werkgelegenheid in deze gemeenschappen. Zo kan het zijn dat in de toekomst alle Britse vis in Britse havens en door Britse bedrijven verwerkt moet gaan worden.

Zo is dit ook het geval in andere Europese landen waar visserij lokaal heel belangrijk is. Daarom werken deze gemeenschappen ook samen binnen de EUFA (The European Fisheries Alliance). Deze visserijgemeenschappen komen gezamenlijk in actie tegen de gevolgen van de Brexit, zoals ook te zien in het filmpje hieronder.

Vrij verkeer van personen

Een belangrijk onderdeel van de EU is het vrij vervoer van goederen maar óók van personen. Voor schepen die onder de Britse vlag varen gaan er mogelijk strengere regels gelden voor de niet-Britse vissers en het overige personeel die op deze schepen werken. Denk hierbij aan paspoorten, visa en verblijf- en werkvergunningen. Maar ook aan andere eisen zoals een minimumaantal Britse bemanningsleden.

Gevolgen voor de handel en de visverwerkende industrie

Iedereen is het erover eens dat bij een harde Brexit (geen deal tussen het VK en de EU) het (veel) geld gaat kosten voor de Nederlandse handel, omdat we nu eenmaal veel handelen met het VK. Wat er dan kan gebeuren is terug te zien de afbeelding hieronder.

Een overzicht welke gevolgen een harde Brexit kan hebben voor de Nederlandse handel. — VNO-NCW

Handel drijven tussen het VK en de EU wordt bij een harde Brexit (geen deal tussen het VK en de EU) ingewikkelder. Ten eerste krijg je als bedrijf te maken met in- of uitvoerrechten wat aanzienlijk kan oplopen, zoals in dit artikel wordt uitgelegd met Engelse drop als voorbeeld.

Ongeacht een hard of zachte Brexit, als ondernemer krijg je straks te maken met de douane.  In dit rapport wordt geschat dat er bij een harde Brexit een stijging zal zijn van 752.000 aangiften per jaar voor de import naar Nederland vanuit het VK. En een stijging van 4.2 miljoen aangiftes per jaar voor export vanuit Nederland naar het VK. Totale kosten kunnen oplopen tot 627 miljoen euro per jaar. De afbeelding hieronder laat zien hoe handel drijven met het VK dan zal verlopen.

Dit is wat er gebeurt als elke levering aan het VK of andersom langs de douane moet. — KPMG

Daarnaast krijg je ook te maken met extra eisen die worden gesteld aan dierlijke levensmiddelen. Vis en visserijproducten die worden verhandeld aan het VK en andersom zullen moeten worden voorzien van een certificaat om aan te tonen dat het product gezond is. De prijs van deze keuring kan oplopen tot 725 euro per zending.

Door de douane en het keuren van elke levering kan de wachttijd voor transport groter worden. Bij de NVWA houden ze rekening met zeker een dag. Deze wachttijd zal zorgen voor extra kosten en de kwaliteit van verse vis zal hier ook onder lijden. Omdat de gevolgen van een harde Brexit groot zijn wordt er bijvoorbeeld gekeken of een haven als Rotterdam klaar is voor een langere doorlooptijd, zoals te zien is in onderstaand filmpje.

Gevolgen voor visserijonderzoek

Visserijonderzoek vertelt ons onder andere hoe een visbestand ervoor staat. Dat wordt dan weer gebruikt om advies te geven over de hoeveelheid vis die gevangen kan worden (quota). Op dit moment levert het VK ook belangrijke gegevens aan voor visbestanden op de Noordzee, zoals makreel, haring, schol en tong. Na de Brexit zal het VK onderdeel blijven van de ICES, de internationale organisatie die zich bezig houdt met onderzoek en adviezen. Het VK zal zich dus blijven inzetten voor gezamenlijk visserijonderzoek.

Toch is er een verschil, want het VK heeft op dit moment nog een Europese verplichting om deze onderzoeken uit te voeren. Deze verplichting houdt ook in dat het VK geld krijgt om deze onderzoeken te doen. Het is de verwachting dat na de Brexit, het VK niet meer onder deze verplichting valt en dus ook geen toegang meer heeft tot het geld. Het VK zal dus mee blijven doen aan visserijonderzoek maar het is onzeker op welke manier doordat (een deel van) het budget wegvalt.

Of en welke van de beschreven gevolgen in dit artikel ook echt gaan gebeuren hangt af van de onderhandelingen tussen het VK en de EU. In dit artikel kun je lezen wat er al bekend is over de onderhandelingen en wat je nu al kunt doen om je voor te bereiden op de Brexit.