Luchtverontreiniging

Zo eindeloos als de zee eruit kan zien, zo eindeloos lijkt ook de lucht boven ons. Een Russische Kosmonaut (Vladimir Sjatalov) verwoordde dat in 1973 mooi: ‘Wanneer we naar de hemel kijken, lijkt ons die eindeloos. We halen adem zonder er bij na te denken’.

Als je soms naar boven kijkt, dan lijkt de hoeveelheid lucht wel oneindig.

Als je soms naar boven kijkt, dan lijkt de hoeveelheid lucht wel oneindig.Pixabay

Het is wel eens moeilijk te geloven dat die enorme massa’s lucht moeite hebben om het hoge tempo van ontwikkelingen van de mens bij te houden. Om meer van de problemen van luchtverontreiniging te kunnen begrijpen, gaan we eerst kijken hoe onze lucht eigenlijk in elkaar zit. De lucht bestaat uit verschillende lagen, met verschillende eigenschappen.

1Onze 'ademlucht': De troposfeer

De belangrijkste luchtlaag voor ons is de troposfeer, de luchtlaag het dichtst bij de aarde. Die laag is gemiddeld zo’n 10 kilometer dik. Het is eigenlijk maar een dun laagje lucht waarin van alles gebeurt. Hier speelt het weer zich af, hierin leven we en vliegen vliegtuigen. In de troposfeer komt ook de meeste luchtvervuiling terecht.

De verschillende luchtlagen om de aarde.

De verschillende luchtlagen om de aarde.ProSea

Een tweede voor ons leefmilieu belangrijke luchtlaag is de stratosfeer, omdat daar veel ozon in zit. Ozon beschermt ons tegen de schadelijke ultraviolette straling van de zon. De stratosfeer eindigt op ongeveer 50 km boven het aardoppervlak.

De verschillende gassen in de atmosfeer.

De verschillende gassen in de atmosfeer.ProSea

De troposfeer, stratosfeer en mesosfeer zijn onderdelen van de atmosfeer. De atmosfeer bestaat uit de volgende gassen: stikstof (ruim 78%), zuurstof (bijna 21%), waterdamp, kooldioxide en andere sporengassen (minder dan 1%). De verhoudingen tussen deze stoffen zijn vrij constant.

2Vier grote luchtproblemen

De laatste 250 jaar (sinds de start van de industriële revolutie) zijn mensen steeds meer energie en grondstoffen gaan gebruiken. Ook vinden alle menselijke activiteiten plaats op een steeds grotere schaal. Hierdoor is het leven in sommige opzichten makkelijker en prettiger geworden. Zo kan het gros van de Nederlanders even gauw de auto pakken voor een boodschap. De laatste tientallen jaren wordt echter duidelijk dat dit ook een aantal problemen oplevert. De belangrijkste problemen van luchtvervuiling zijn:

  • Klimaatverandering.
  • Aantasting van de ozonlaag.
  • Verzuring.
  • Gezondheidsproblemen bij de mens.

De industriële revolutie heeft ons veel opgeleverd, maar er is ook een keerzijde blijkt uit de toegenomen luchtverontreiniging.

De industriële revolutie heeft ons veel opgeleverd, maar er is ook een keerzijde blijkt uit de toegenomen luchtverontreiniging.Jose Luis Agapito

Hieronder worden ze één voor één besproken, alsmede de rol van de visserij.

3Klimaatverandering

Het wordt warmer op aarde, ijskappen smelten, de zeespiegel stijgt. De kranten staan er al jarenlang vol mee. Ook op tv, radio en internet is er ontzettend veel aandacht voor de verandering van ons klimaat. De politiek houdt zich er ook mee bezig. Kennelijk is er een probleem.

Maar hoe groot is dat probleem eigenlijk? Verandert het klimaat echt? En is dat een natuurlijk proces of een gevolg van menselijke acties? Wat zijn de gevolgen? En hoe zeker weten we dat? Het valt niet mee om van alle feiten en voorspellingen een compact verhaal te maken. Zeker is wel dat het ook voor de visserij belangrijk is. Want ook vissers hebben te maken met regels om klimaatverandering te voorkomen.

Een van de meeste genoemde gevolgen van klimaatverandering is een stijgende zeespiegel.

Een van de meeste genoemde gevolgen van klimaatverandering is een stijgende zeespiegel.www.cartooncreator.nl

Het broeikaseffect

Wanneer het gaat over klimaatverandering, wordt vaak gesproken over het broeikaseffect. Nou is dat broeikaseffect op zich niet het probleem. Integendeel – wij kunnen hier op aarde leven dankzij het broeikaseffect. Zonder het broeikaseffect zou het op aarde ongeveer achttien graden Celsius vriezen. Nu is de gemiddelde temperatuur op de wereld ongeveer 15 graden Celsius boven nul.

Het broeikaseffect werkt als volgt. Zonnestraling bereikt het aardoppervlak en warmt de aarde op (1). Een deel van de zonnestraling bereikt de aarde niet, want wordt teruggekaatst door wolken en kleine stofdeeltjes (aerosolen) (2). De aarde straalt ook warmte terug richting het heelal (3). Een deel van deze warmte wordt tegengehouden door broeikasgassen in de lucht (4). Die broeikasgassen vormen een soort deken om de aarde die een deel van de zonnewarmte vasthoudt. Zo blijft het dus warm op aarde, net als in een broeikas. Belangrijke broeikasgassen zijn kooldioxide (CO2) en methaan (CH4).

Het broeikaseffect. Zonnestraling is een ander soort straling dan de straling die de aarde terugkaatst naar het heelal. Zonnestraling wordt niet tegengehouden door de broeikasgassen en kan de aarde dus bereiken. Maar de straling die de aarde terugkaatst wordt wel tegengehouden.

Het broeikaseffect. Zonnestraling is een ander soort straling dan de straling die de aarde terugkaatst naar het heelal. Zonnestraling wordt niet tegengehouden door de broeikasgassen en kan de aarde dus bereiken. Maar de straling die de aarde terugkaatst wordt wel tegengehouden.ProSea

Het broeikaseffect zelf is dus niet het probleem. Het probleem is dat mensen de laatste 250 jaar extra broeikasgassen de lucht in hebben gebracht, waardoor de broeikas beter werkt (5). Daardoor warmt de aarde langzaam op en verandert het klimaat op aarde.

Het versterkte broeikaseffect, waarbij een verhoogde concentratie aan broeikasgassen ervoor zorgt dat er meer warmte bij de aarde blijft.

Het versterkte broeikaseffect, waarbij een verhoogde concentratie aan broeikasgassen ervoor zorgt dat er meer warmte bij de aarde blijft.ProSea

Wat weten we zeker en wat niet?

Lange tijd waren er veel meningsverschillen over klimaatverandering, met name over:

  • Is het klimaat echt aan het veranderen?
  • Hebben wij mensen daar iets mee te maken?
  • Wat zijn de gevolgen precies?

Terugtrekkende gletsjer in Frankrijk. Het bordje geeft het niveau van de gletsjer in 1990 aan. Foto genomen in 2010.

Terugtrekkende gletsjer in Frankrijk. Het bordje geeft het niveau van de gletsjer in 1990 aan. Foto genomen in 2010. ProSea

Inmiddels zijn bijna alle wetenschappers en regeringen het over de eerste twee vragen eens. We kunnen meten dat overal op de wereld de hoeveelheid broeikasgassen (waaronder CO2) in de lucht stijgt en dat de gemiddelde temperatuur in zee en op land omhoog gaat. Ook blijkt dat menselijke activiteiten daar een rol in spelen en dat de klimaatverandering niet alleen het gevolg is van natuurlijke processen. Maar de gevolgen zijn nog niet helemaal duidelijk.

Ontwikkelingen in de wereldwijd gemiddelde temperatuur-,zeespiegel- en sneeuwniveau in de afgelopen 150 jaar.

Ontwikkelingen in de wereldwijd gemiddelde temperatuur-,zeespiegel- en sneeuwniveau in de afgelopen 150 jaar.IPCC 2007

Er zijn duidelijke veranderingen te zien in de hoeveelheid broeikasgassen in onze atmosfeer van de afgelopen eeuw, maar als je nog verder terugkijkt dan zie je dat deze hoeveelheden broeikasgassen niet eerder zijn gemeten in het recente verleden van de aarde.

Verloop van de CO2-concentratie gedurende de laatste 400.000 jaar. De CO2-concentratie in het verleden kan gemeten worden door de samenstelling van de lucht in belletjes van diepe ijslagen te analyseren. Momenteel zit er meer dan 400 ppm (parts per milion) CO2 in de lucht, terwijl deze concentratie in de afgelopen 650.000 jaar niet hoger dan 300 ppm is geweest.

Verloop van de CO2-concentratie gedurende de laatste 400.000 jaar. De CO2-concentratie in het verleden kan gemeten worden door de samenstelling van de lucht in belletjes van diepe ijslagen te analyseren. Momenteel zit er meer dan 400 ppm (parts per milion) CO2 in de lucht, terwijl deze concentratie in de afgelopen 650.000 jaar niet hoger dan 300 ppm is geweest.NOAA

 

Gevolgen klimaatverandering

We zien dat gletsjers en ijsvelden sneller smelten dan normaal en dat de temperatuur van het zeewater hoger is dan vijftig jaar geleden. Maar verder kunnen we de precieze gevolgen van klimaatverandering moeilijk voorspellen. Onderzoekers denken aan het vaker voorkomen van extreme weersomstandigheden (zoals stormen, hittegolven, of juist extreme kou), veranderingen in de verspreiding van dieren en planten, een toename van het aantal overstromingen en gevolgen voor de gezondheid van mensen vanwege ziektes (bijvoorbeeld malaria).

Overstroming in Bangladesh hebben mensen gedwongen om te vluchten. Marine Photobank

Door klimaatverandering kunnen onder andere ziekteverspreiders, zoals de malariamug, zich verplaatsen naar nieuwe gebieden.James D. Gathany/USCDCP

Als gevolg van klimaatverandering wordt het zeewater warmer. Hierdoor verbleekt koraal, want koraal leeft samen met algen. Deze algen geven het koraal o.a. kleur, maar bij bepaalde vormen van stress worden deze algen afgestoten. Dit leidt tot kleurverlies of verbleking. Als dit lang duurt leidt dit tot het afsterven van het koraal.Matt Kleffer

De gevolgen zouden ook groot kunnen zijn voor Nederland en voor de visserij. Een belangrijk onderwerp voor Nederland is de stijging van de zeespiegel. Voor de visserij is de opwarming van het water belangrijk. Het is nu al zo dat er vissoorten in de Noordzee zitten, die er tien jaar geleden niet waren. En er verdwijnen vissoorten omdat de Noordzee warmer wordt. Vissers hebben al te maken met de gevolgen van klimaatverandering!

Kabeljauw (Gadus morhua) is een vissoort die steeds noordelijker trekt, naar koelere wateren.

Kabeljauw (Gadus morhua) is een vissoort die steeds noordelijker trekt, naar koelere wateren.Beothic.com

 

De rol van de visserijsector

De visserijsector stoot broeikasgassen uit op twee manieren:

  • Via het verbranden van brandstof tijdens het varen en het vissen. Daarbij komt CO2 vrij.
  • Door koelsystemen aan boord die koelmiddelen kunnen lekken. Sommige koelmiddelen hebben ook een broeikaswerking.

We gaan dieper in op de uitstoot van CO2 (koolstofdioxide). In Nederland is het wegverkeer de grootste bron die CO2-uitstoot. Toch is de bijdrage van de visserij niet echt klein. Alle Nederlandse vissersschepen stoten bijvoorbeeld flink meer uit dan al het trein- en luchtvaartverkeer bij elkaar (zie figuur hieronder).

CO2 emissie door verkeer en vervoer in miljoen kg in 2014. 2) Alleen verplaatsingen met plaats van vertrek en van aankomst binnen Nederland.

CO2 emissie door verkeer en vervoer in miljoen kg in 2014. 2) Alleen verplaatsingen met plaats van vertrek en van aankomst binnen Nederland.Compendium van de Leefomgeving

Er wordt in de visserij hard gewerkt om het brandstofgebruik en de CO2-uitstoot terug te dringen. Dat levert ook geld op, want diesel is duur. Brandstof besparen is dus gewoon slim ondernemen. In de loop der jaren zijn er allerlei nuttige besparingstips op een rij gezet. Hier volgen een paar voorbeelden.

Je kunt als eerste besparend varen. Met een goede afstelling van motor, koppeling en schroef valt 4% tot 5% van de brandstof te besparen. Deze afstelling gaat meestal gepaard met een kleine aanpassing in de motor (met een ring in de blower). Je kunt ook denken aan aanpassen van de vaarsnelheid. Hoe hoger de vaarsnelheid, hoe hoger het brandstofverbruik en CO2-uitstoot.

Ook tijdens het vissen kun je op verschillende manieren CO2-uitstoot beperken. De volgende maatregelen leveren het meeste op:

  • Snelheidsbesparing: Net als bij het varen geldt ook tijdens het vissen zelf; snelheidsbeperking is ook beperking van CO2-uitstoot. Met een verlaging van 6,8 naar 6 mijl per uur kan 5% tot 10% brandstofbesparing worden bereikt.
  • Extra technologische toepassingen: Het gebruik van een brandstofmeter in combinatie met een cruise control tijdens het vissen (3% tot 5% brandstofbesparing).
  • Verandering van vismethoden en vistuig: Vooral in de boomkorvloot zijn er veel alternatieven voor het traditionele tuig ontwikkeld. Alternatieve vistuigen zoals de pulskor en de SumWing leveren minder weerstand op in het water en op de bodem. Daardoor hoeft de motor minder hard te werken en levert dit een flinke brandstofbesparing op. Vissen met de sumwing kan een brandstofbesparing opleveren tussen de 10% en 20%. Een ander voorbeeld van vistuig aanpassen is toepassing van een ander netwerk zoals Dyneema (DSM 5% tot 10% brandstofbesparing), of het gebruik van lichtere netten.

Onder andere door het overstappen op andere vismethoden en vistuigen is de CO2-uitstoot binnen de Nederlandse kottervisserij al sterk afgenomen in de laatste jaren (blauwe lijn). De groene lijn geeft de CO2-uitstoot per kilo vis aan.

Onder andere door het overstappen op andere vismethoden en vistuigen is de CO2-uitstoot binnen de Nederlandse kottervisserij al sterk afgenomen in de laatste jaren (blauwe lijn). De groene lijn geeft de CO2-uitstoot per kilo vis aan.www.agrimatie.nl

Bovenstaande voorbeelden gaan over zuiniger omgaan met diesel. Maar je kunt ook denken aan het toepassen van alternatieve brandstofsoorten. LNG (liquefied natural gas) heeft bijvoorbeeld voordelen voor zowel het milieu als de economie. De CO2-uitstoot van LNG is minstens 30% lager dan die van gasolie. Bovendien is vloeibaar aardgas de laatste jaren aanzienlijk goedkoper dan olie. Maar er valt nog veel meer te bedenken… Op sommige vissersschepen wordt zelfs geëxperimenteerd met het verbranden van afvalolie uit visresten!

4Aantasting van de ozonlaag

Op ongeveer 20 tot 50 kilometer in de stratosfeer bevinden zich verhoogde concentraties ozon (O3). Die ozon is onmisbaar voor het leven op aarde. De ozonlaag houdt namelijk schadelijke ultraviolette zonnestraling tegen (UV-straling).

Sterk verdunde ozonlaag bij Antarctica.

Sterk verdunde ozonlaag bij Antarctica.NASA

De ozonlaag is sinds de jaren ’70 en ’80 overal ter wereld dunner geworden. Sommige door de mens gemaakte stoffen breken namelijk ozon af. We noemen deze stoffen ozonvreters. Bekende voorbeelden zijn halonen en CFK’s (chloor-fluor-koolstofverbindingen). Halonen zaten vroeger veel in brandblussers. CFK’s werden gebruikt als koelmiddel en als drijfgas voor spuitbussen.

Boven de zuidpool is de concentratie ozon op bepaalde momenten in het jaar zo laag dat er wordt gesproken van het ‘gat in de ozonlaag’. Een dunnere ozonlaag heeft als gevolg dat meer UV-straling de aarde bereikt. De belangrijkste schadelijke effecten daarvan zijn:

  • Huidkanker en overmatige verbranding door de zon bij mensen.
  • Kleinere planten en een lagere oogst bij gewassen.
  • Sterfte onder plankton. In het water rond de Zuidpool, waar de ozonlaag het dunst is, zijn de concentraties plankton ongeveer 10% lager dan normaal. Omdat plankton de basis voor voedselketens in zee is, betekent minder plankton ook verlaagde productie van ander zeeleven, zoals vis.

Er is al veel gebeurd om het probleem van ozonafbraak aan te pakken. Eind jaren ‘80 van de vorige eeuw is afgesproken om het gebruik van ozonvreters te verbieden. Sinds 2004 moeten bijvoorbeeld alle halon-houdende brandblussers zijn omgebouwd naar milieuvriendelijke alternatieven. Omdat de ozonvreters heel lang in de atmosfeer actief blijven (tot wel 100 jaar), is de ozonlaag nu nog steeds erg dun, maar naar verwachting zal de ozonlaag zich de komende tientallen jaren langzaam herstellen.

CFK’s worden nauwelijks nog gebruikt en de hoeveelheid in de atmosfeer neemt langzaam af. De verwachting is dat de ozonlaag zich de komende jaren langzaam gaat herstellen. De dikte van de ozonlaag neemt wereldwijd, en specifiek boven Arctica (noordpoolgebied) en Antarctica (zuidpoolgebied), niet langer af, maar het neemt ook nog niet toe. Een volledig herstel van de ozonlaag wordt in de tweede helft van deze eeuw verwacht.

CFK’s worden nauwelijks nog gebruikt en de hoeveelheid in de atmosfeer neemt langzaam af. De verwachting is dat de ozonlaag zich de komende jaren langzaam gaat herstellen. De dikte van de ozonlaag neemt wereldwijd, en specifiek boven Arctica (noordpoolgebied) en Antarctica (zuidpoolgebied), niet langer af, maar het neemt ook nog niet toe. Een volledig herstel van de ozonlaag wordt in de tweede helft van deze eeuw verwacht.Robert Simmon/NASA

De rol van de visserijsector

In de visserij ontstaan ozonafbrekende emissies bij de koeling van de vangst. Hiervoor worden CFK-vervangende koelmiddelen als HCFK’s gebruikt. HCFK’s breken ook ozon af, maar een stuk minder dan CFK’s. De koelinstallaties van trawlers kunnen tot wel 10 ton koelmiddelen bevatten, terwijl het bij kotters vaak om kleine installaties gaat met een inhoud van enkele tientallen kilogrammen.

Vroeger was het lekken van koelmiddelen aan boord van vissersschepen een groot probleem. Die lekpercentages liepen op tot ver boven de 50%. Daardoor worden visserijschepen tegenwoordig vaker geïnspecteerd. Meer controles stimuleert de neiging aan boord om meer aan het terugdringen van dit probleem te doen. Inmiddels is het verlies teruggedrongen tot slechts 5%. Dit komt door een aantal maatregelen binnen en ook buiten de visserijsector:

  • Lekkende installaties worden tegenwoordig sneller gerepareerd.
  • Door beter onderhoud van de koelinstallaties worden lekkages voorkomen.
  • Bij viskotters met kleinere koelinstallaties wordt bij het vaststellen van lekken vaak een nieuwe installatie aangeschaft, omdat het nog al eens gaat om verouderde installaties waarbij reparatie veel geld kost. Deze verjonging van koelinstallaties zorgt voor minder lekverlies.
  • Vooral bij trawlers wordt vaker overgeschakeld op een koelmiddel dat helemaal geen ozon afbreekt. Bij dit type schepen wordt steeds vaker gekozen voor het gebruik van ammoniak of CO2.

 

5Verzuring

In de jaren ’80 en ’90 van de afgelopen eeuw stonden de kranten vol met berichten van stervende bossen in Europa en verzuurde meren in Zweden waarin geen plant meer kon groeien en geen vis meer te bekennen was. Het probleem van stervende verzuurde bossen is gelukkig wel veel kleiner geworden, maar nog niet verdwenen.

Sommige stoffen die we uitstoten reageren met andere stoffen in de lucht en maken de neerslag zuur. Daarom noemen we het ook vaak ‘zure regen’. De belangrijkste verzurende stoffen die door de mens worden geproduceerd zijn zwaveldioxide (SO2), stikstofoxiden (NOX) en ammoniak (NH3).

Een eenvoudige weergave van het ontstaan van zure regen.

Een eenvoudige weergave van het ontstaan van zure regen.Siyavula Education

Als de bodem zuurder wordt, komen giftige stoffen zoals metalen vrij. Dat is slecht nieuws voor planten, dieren en mensen. Verzuring van het water of de bodem betekent dat veel planten en dieren er niet meer kunnen leven. Je ziet er dan alleen nog maar gras, brandnetels en bramenstruiken of kroos en algen. Ook oude gebouwen en beelden worden aangetast door zure neerslag. De steen lost als het ware op in de regen en het gevolg ziet er niet fraai uit.

Dit bos in Tsjechië is aangetast door zure regen waardoor de bomen afsterven.Lovecz

Dit standbeeld is aangetast door zure regen.Nino Barbieri

De rol van de visserijsector

Zwavel- en stikstofoxiden (SOX en NOX) komen vrij bij de verbranding van olie. Zwaveloxiden vormen wanneer zwaveldeeltjes in de olie reageren met zuurstof uit de lucht. Stikstofoxiden ontstaan in de motor wanneer stikstof en zuurstof uit de lucht een verbinding aan gaan. De hoogte van NOX-uitstoot hangt vooral af van het soort motor en het verbrandingsproces. Daarbij geldt, hoe hoger de verbrandingstemperatuur, hoe efficiënter de verbranding, hoe hoger de NOX–uitstoot (maar hoe minder CO2).

Vissersschepen stoten veel minder SOX uit dan andere zeegaande schepen. Dat komt doordat de meeste vissersschepen gasolie verstoken. Dit brandstoftype bevat minder zwavel dan de zwaardere stroperige HFO (heavy fuel oil) die veel in de zeevaart wordt gebruikt. Emissies van stikstofoxiden zijn voor de vissersschepen niet veel lager dan in andere sectoren.

Vissersschepen moeten aan dezelfde regels voldoen als de koopvaardij. Die regels staan in bijlage zes (Annex VI) van het wereldwijde MARPOL-verdrag van de Internationale Maritieme Organisatie (IMO). In die beleidsregels staat ook dat de Noordzee is aangewezen als speciaal gebied waar strengere emissie-eisen gelden voor zwaveluitstoot. De Noordzee is een zogenaamde ‘Sulfur Emission Control Area’ (SECA), waar schepen sinds januari 2015 maximaal 0,1% zwavel mogen uitstoten.

Hier zie je wereldwijd de gebieden die door de IMO zijn aangewezen als gebieden waar strengere emissie-eisen gelden voor zwaveluitstoot (SECA) en stikstofuitstoot (NECA).

Hier zie je wereldwijd de gebieden die door de IMO zijn aangewezen als gebieden waar strengere emissie-eisen gelden voor zwaveluitstoot (SECA) en stikstofuitstoot (NECA).ProSea

Deze regels leveren voor de meeste vissersschepen geen problemen op, omdat de gasolie die aan boord wordt verstookt minder dan 0,1% zwavel bevat. Voor de schepen die op zware stookolie varen (HFO) moeten wel uitstoot beperkende maatregelen worden genomen om te kunnen voldoen aan de nieuwe regels.

Voor stikstofoxiden geldt voor vissersschepen, net als voor alle schepen op de Noordzee, dat alle motoren boven 130 kW (daar vallen alle Nederlandse vissersschepen onder) moeten voldoen aan de normen genoemd in tabel 2, uitgesplitst naar het bouwjaar van de motor:

De normen stikstofoxiden voor recentelijk en nieuwgebouwde motoren.

De normen stikstofoxiden voor recentelijk en nieuwgebouwde motoren.ProSea

6Gezondheidsproblemen

Als laatste behandelen we twee typen luchtverontreiniging die vooral problematisch kunnen zijn voor de gezondheid van de mens – smog en fijn stof. Met name mensen die al zwakke longen hebben of veel buiten zijn, kunnen hier problemen mee krijgen.

Smog is een tijdelijke verhoogde luchtverontreiniging, mede onder invloed van weersomstandigheden. Hier zie je smog boven de stad Alma-Ata in Kazachstan.

Smog is een tijdelijke verhoogde luchtverontreiniging, mede onder invloed van weersomstandigheden. Hier zie je smog boven de stad Alma-Ata in Kazachstan. Igors Jefimovs

Smog ontstaat vaak in steden en bestaat onder andere uit ozon. Ozon ontstaat dichtbij de grond wanneer NOX onder invloed van zonlicht reageert met vluchtige koolwaterstoffen. SOX kan ook een rol spelen bij het ontstaan van smog. Op warme en windstille dagen kun je de smog soms als een dikke grijze deken boven de stad zien hangen. Ozon kan longen en ogen irriteren. Mensen met ademhalingsproblemen (bijvoorbeeld astma), longaandoeningen, of hartproblemen lopen bij smog een flink gezondheidsrisico en kunnen hierdoor zelfs eerder komen te overlijden.

Een ander probleem zijn kleine deeltjes in de lucht, ‘fijn stof’ genoemd. Deze deeltjes kunnen bijvoorbeeld zijn:

  • Onverbrande brandstofdeeltjes.
  • Asdeeltjes.
  • Afgesleten deeltjes van auto en vrachtwagenbanden.
  • Sulfaatdeeltjes.
  • Natuurlijke oorsprong, waarvan de belangrijkste zeezout is.

Jaargemiddelde concentraties van fijn stof (PM10) en fijnere fracties fijn stof (PM2.5) in Nederland in 2013.

Jaargemiddelde concentraties van fijn stof (PM10) en fijnere fracties fijn stof (PM2.5) in Nederland in 2013.RIVM

Fijn stof wordt vaak aangeduid als PM (particulate matter), zoals PM 10 en PM 2,5. Die getallen staan voor het aantal micrometers dat de deeltjes groot zijn. De diameter van dat soort deeltjes is kleiner dan die van een menselijke haar (ongeveer 60 micrometer in diameter). Fijn stof is zo klein dat het tot diep in de longen kan doordringen en daar voor problemen kan zorgen. Onze longen kunnen er niet goed mee overweg en de deeltjes zijn zo klein dat ze moeilijk op te hoesten zijn. Naar schatting overlijden in Europa 100.000 mensen jaren eerder door het inademen van fijn stof.

De grootte van fijn stof (PM, Particulate matter) in vergelijking met de grootte van een menselijke haar en een zandkorrel.Environmental Protection Agency

De opname van fijn stof in ons ademhalingssysteem. Je ziet dat hoe kleiner het fijn stof deeltje, des te verder dringt het door in het ademhalingssysteem.ProSea

De rol van de visserijsector

Fijn stof wordt gevormd in de motor, waar het bestaat uit een mengsel van sulfaten, asdeeltjes en onverbrande brandstof. De visserij behoort niet tot de grootste producenten van fijn stof. Dat heeft vooral te maken met het type brandstof dat de visserij gebruikt en met de beperkte grootte van de visserijsector. Vrijwel alle vissersschepen gebruiken gasolie, dat van oorsprong een lager gehalte zwaveldioxide – en ook minder fijn stof – bevat. Het wegverkeer heeft het grootste aandeel in het ontstaan van smog en fijn stof.

7Samenvattend

Hieronder staat het hele verhaal over luchtvervuiling nog eens op een rij. De visserij speelt bij veel luchtproblemen een rol. De visserij is hard op weg om de uitstoot van vervuilende stoffen naar de lucht te verminderen.

Een samenvatting van de verschillende vormen van luchtvervuiling en hun effecten.

Een samenvatting van de verschillende vormen van luchtvervuiling en hun effecten.ProSea