Noordzeekreeft

De europese kreeft of noordzeekreeft (Homarus gammarus) wordt hoofdzakelijk gevangen rond de Britse Eilanden, in het Kanaal en langs de Atlantische kust van Frankrijk. Een enkele keer worden ze in de Noordzee als bijvangst gevangen.

In de Oosterschelde en in de Grevelingen wordt in een bepaalde tijd van het jaar gericht op noordzeekreeft gevist. De vismethode voor noordzeekreeft is hoofdzakelijk met korven. Het kreeftenseizoen loopt van 1 april tot 15 juli.

Om de natuurlijke groei van kreeften te bevorderen is in verschillende landen een verbod op de aanvoer van ei-dragende vrouwtjes ingesteld. Als deze worden gevangen dan moeten zij onmiddellijk in zee worden teruggezet. De noordzeekreeft is opvallend gekleurd met een schild, zie (1) op de afbeelding hieronder, van overwegend donkerblauw met hier en daar rood en geel en met rode voelsprieten (2,3). Het pigment dat voor deze verschillende kleuren zorgt wordt felrood als je het verhit wat voor de rode of roze kleur zorgt als je hem kookt. Ditzelfde gebeurd bij de noordzeegarnaal die hetzelfde pigment gebruikt.

Een tekening van de europese kreeft. Aantekening: 1. Rugschild/pantser, 2. Kleine Antenna/voelspriet, 3. Grote Antenna/voelspriet, 4. Schaar (zware), 5. Schaar (slanke), 6. Waaierstaart, 7. Looppoten, 8. Rostrum.

Een tekening van de europese kreeft. Aantekening: 1. Rugschild/pantser, 2. Kleine Antenna/voelspriet, 3. Grote Antenna/voelspriet, 4. Schaar (zware), 5. Schaar (slanke), 6. Waaierstaart, 7. Looppoten, 8. Rostrum. Freshwater and Marine Image Bank

De grote scharen van de noordzeekreeft zijn bijna even groot als de kop en rugschild samen. Kreeften, en ook krabben, kunnen links- of rechtshandig zijn. De ene schaar van de kreeft, meestal de rechter, is zwaarder gebouwd en heeft enkele stompe tanden (4). Deze is er op gebouwd om bijvoorbeeld schelpdieren te kraken. De ander, vaak de linker, is kleiner en slanker met kleinere en scherpere tanden die meer geschikt zijn om te snijden (5). De Europese zeekreeft heeft geen stekels onder het rostrum (8), de Amerikaanse heeft dit wel.

De noordzeekreeft is het oudste en grootste schaaldier van onze Noordzee en ook wereldwijd doet hij het goed. Het oudst geregistreerde schaaldier/kreeftachtige ooit, is een noordzeekreeft van wel 72 jaar oud. Deze leeftijd is wel heel zeldzaam, ze sterven vaak al veel eerder door roofdieren, ziekten of visserij. De maximumlengte is 75 cm bij een gewicht van 5 tot 6 kg, maar vaak is hij tussen de 20 en 50 cm.

Een verscholen europese kreeft.

Een verscholen europese kreeft.J. Miguel Flamarich

Waar een noordzeekreeft voorkomt is grotendeels afhankelijk van de aanwezigheid van geschikte schuilplaatsen. Dit is meestal een rotsspleet of holletje onder een rots, maar kan ook een gegraven hol in een grove zandbodem zijn. Het hol moet wel een voor- en achteruitgang hebben, zodat de kreeft altijd kan ontsnappen. Zodra de kreeft eenmaal een geschikte schuilplaats heeft gevonden, dan blijft de zeekreeft altijd bij zijn geliefde holletje in de buurt en komt er bijna niet uit. Je zal een zeekreeft meestal niet verder dan 2 km van zijn hol vinden en zeker niet verder dan 10 km. De diepte maakt voor de Noordzeekreeft een stuk minder uit. Je kunt ze vinden van de laagwaterlijn tot waarschijnlijk het diepste punt van de Noordzee.

1Eten en gegeten worden

Een zeldzaam moment waarop de noordzeekreeft zijn hol verlaat is om op rooftocht te gaan. Dit doet de zeekreeft alleen s ‘nachts en hij eet dan alles wat hij te pakken krijgt, waaronder krabben, zeesterren, schelpdieren, zee-egels, vissen, algen, aas en dierlijk- en plantaardig plankton.

Het stevige pantser van de noordzeekreeft is om zich tegen roofdieren te beschermen. Desondanks wordt de zeekreeft door een aantal soorten vis gegeten. Het geldt wel: hoe groter de zeekreeft, hoe minder roofdieren hij heeft.

De kreeften zijn voor elkaar ook niet veilig. Het zijn echte ruziemakers, ze vechten om vrouwtjes, voedsel en om schuilplaatsen. Bij deze ruzies kunnen ze voelsprieten en scharen aftrekken en wordt de verliezer dikwijls opgegeten. Wanneer de kreeft door heeft dat hij gaat verliezen verricht hij soms ´zelfamputatie´ van een schaar, de schaar valt af waarna de kreeft vlucht. De winnaar is even afgeleid, heeft een smakelijk maaltje en neemt vaak de moeite niet om te achtervolgen. Door deze slimme tactiek kan zelfs een verliezer het er nog levend van afbrengen. De scharen en voelsprieten groeien wel weer aan, maar dit kost toch veel energie waardoor de groei van de kreeft dan even stokt.

Een kreeft met een verloren schaar. Deze kan hij weer terug laten groeien, wat een aantal keren vervellen kost.

Een kreeft met een verloren schaar. Deze kan hij weer terug laten groeien, wat een aantal keren vervellen kost. Biopix.com

2Voortplanting

De voortplantingscyclus van de noordzeekreeft lijkt een beetje op die van de noordzeekrab. Het zeekreeftvrouwtje kan ook alleen voortplanten als ze net verveld is en bewaard net zoals de noordzeekrab het sperma in haar buik tot ze de eitjes bevrucht. Zeekreeften paren in de zomer waarop de eitjes in de daaropvolgende zomer uitkomen. Het vrouwtje kan die zomer niet meer voortplanten waardoor een vrouwtje hooguit één keer per twee jaar voortplanten.

Kreeften met eieren moeten worden teruggezet om de natuurlijke groei van kreeften en hun populatie te bevorderen.

Kreeften met eieren moeten worden teruggezet om de natuurlijke groei van kreeften en hun populatie te bevorderen. Marinebio.net

Het vrouwtje draagt haar eieren aan speciale aanhangsels aan haar zwempoten negen tot twaalf maanden met zich mee. Aan de kleur van de eitjes kun je zien hoe ver ze ontwikkeld zijn. Eerst zijn ze donkergroen, dan zwart en uiteindelijk rood. Die rode kleur is de kleur van het embryo wat je door de doorzichtige eierschaal heen ziet. Eitjes komen per duizendtal uit, de larven worden in het water gewapperd door de staart en zwempootjes van het vrouwtje. De centimeter-grote pelagische larfjes zweven als plankton een paar weken rond voordat ze op de bodem gaan leven. In die tijd vervellen ze drie keer om te ontwikkelen tot een bodemlevend dier. Slechts 0,005% van de maximaal 40.000 larfjes bereiken deze fase van hun leven.

Zeekreeften worden geslachtsrijp tussen de vijf en zeven jaar, sterk afhankelijk van de watertemperatuur. Het schild is dan ongeveer 75-80 mm lang. Mannetjes kunnen zich eens per jaar voortplanten, vrouwtjes om het jaar.

3Oosterscheldekreeft

De noordzeekreeft gevangen in de Oosterschelde wordt Oosterscheldekreeft genoemd en verkocht voor een hogere prijs, vaak wel twee keer zo hoog. De Oosterscheldekreeft wordt gepromoot als een uiterst vers product, “geserveerd direct na vangst”, met een zachtere en rijkere smaak dan de noordzeekreeft. “De rolls royce onder de kreeften”. Sommige vissers verkopen deze kreeft, vanwege de vraag en exclusiviteit, direct aan restaurants.

Net als het eerste vaatje haring en de eerste meischol vindt er jaarlijks ook de veiling van de eerste Oosterscheldekreeft plaats.

Net als het eerste vaatje haring en de eerste meischol vindt er jaarlijks ook de veiling van de eerste Oosterscheldekreeft plaats. ANP

Toch is de oosterscheldekreeft dezelfde soort als de Europese zeekreeft (Homarus gammarus), hoewel er wel een verschil in DNA is ontdekt. Volgens mariene biologen heeft dit DNA-verschil geen of nauwelijks invloed op de smaak en zal eerder waterkwaliteit en versheid van het product hier invloed op hebben. Het DNA-verschil is waarschijnlijk ontstaan na een strenge winter in 1963 waardoor bijna alle Europese kreeften stierven. In de Oosterschelde overleefde een kleine populatie kreeften die toen geïsoleerd werden van de andere Europese kreeften en zich iets anders ontwikkelden.

4Amerikaanse kreeft

Twee derde van de kreeft die in Europa wordt gegeten komt uit Noord-Amerika. Dit is vaak de Canadese of Amerikaanse zeekreeft (Homarus americanus). Deze Amerikaanse zeekreeft is de grootste kreeftensoort en kan wel 1,1 meter en 20 kg worden. Qua smaak zijn er volgens kenners nauwelijks verschillen tussen de Amerikaanse- en de Europese zeekreeft. Het grote verschil is de versheid die invloed heeft op de smaak, waardoor de noordzeekreeft een hogere prijs heeft. Het kan gebeuren dat een Amerikaanse zeekreeft als Europese kreeft of Oosterscheldekreeft wordt verkocht. Welke soort je koopt is te ontdekken door naar de volgende kenmerken te kijken, zie onderstaande tabel.

Verschil amerikaanse en europese kreeft

Van beide zeekreeften is ongeveer een derde eetbaar. De bereidingstijd is wel anders, door een verschil in textuur is de bereidingstijd van de noordzeekreeft korter dan die van Amerikaanse kreeft.

 Links zie je de Amerikaanse Kreeft (Homarus americanus) en rechts de Europese zeekreeft (Homarus gammarus).

Links zie je de Amerikaanse Kreeft (Homarus americanus) en rechts de Europese zeekreeft (Homarus gammarus). Wikimedia commons