Noordzeegarnaal

De noordzeegarnaal of grijze garnaal (Crangon crangon) behoort tot de familie van de zandgarnalen (Crangoidea). Een familie van vrij kleine, tamelijk somber gekleurde garnalen uit koude tot gematigde streken. Van de 1950 garnalenfamilies worden er 300 wereldwijd bevist voor consumptie.

Noordzeegarnaal (Crangon crangon).

Noordzeegarnaal (Crangon crangon). BioImages

Garnalen zijn in Nederland de commercieel belangrijkste schaaldieren/kreeftachtigen. In 2014 werd volgens een raming 16.000 ton garnalen aangevoerd met een gemiddelde prijs van €3,50 per kilo. De garnaal die met Nederlandse schepen wordt gevangen en aangevoerd is de grijze of noordzeegarnaal, ook wel Hollandse garnaal genoemd.

De noordzeegarnaal wordt vooral gevangen op zand en slibbodems in ondiepe kustwateren van de Noordzee en Waddenzee. In de winter trekt de garnaal naar iets dieper water wat dan nog warmer is. De noordzeegarnaal wordt het hele jaar door gevangen met een duidelijke piek in de herfst (september en oktober). De noordzeegarnaal wordt aan boord gekookt in zeewater. Als de garnaal wordt geëxporteerd wordt hier nog extra zout aan toegevoegd voor een langere houdbaarheid. Van de gekookte garnaal is ongeveer de helft eetbaar.

Eenmaal volwassen zijn de schaaldiertjes met hun grijsbruine tinten tussen de vijf en zeven centimeter lang. Ze bezitten vijf paar zwempoten die onder hun achterlichaam zitten, zie (1) op de afbeelding hieronder, en evenveel looppoten. De garnaal heeft een waaierstaart (3) waarmee hij met een krachtige slag van zijn staart achteruit wegschiet om roofdieren te ontwijken. De garnaal heeft geen scharen maar grote- (4) en kleine voelsprieten (5). De noordzeegarnaal kan negen centimeter worden qua lengte en ongeveer drie jaar oud worden.

De Noordzeegarnaal. Aantekening: 1. Achterlijf met daaronder zwempoten, 2. Looppoten, 3. Waaierstaart, 4. Grote antenna/voelspriet, 5. Kleine antenna/voelspriet, 6. Kopstuk.

De Noordzeegarnaal. Aantekening: 1. Achterlijf met daaronder zwempoten, 2. Looppoten, 3. Waaierstaart, 4. Grote antenna/voelspriet, 5. Kleine antenna/voelspriet, 6. Kopstuk. Freshwater and Marine Image Bank

1Eten en gegeten worden

De garnaal staat op het menu van de kabeljauw, wijting, platvis, zandspiering, kreeften en nog vele andere . Zelfs vogels als eenden, meeuwen en kraaien eten garnalen. De garnaal zelf is een alleseter: hij eet resten van planten en dieren, uitwerpselen en eieren, maar jaagt ook op kleine diertjes. Zelfs jonge platvisjes (zogenoemde ‘postzegeltjes’) zijn niet veilig voor een garnaal op jacht. De garnaal is ook kannibaal. Een net vervelde, zachte garnaal kan zelf ten prooi vallen aan andere garnalen en ze stelen soms eieren van elkaar die ze opeten.

2Verstoppen

Met zoveel roofdieren heeft de garnaal zich aangepast om hen zoveel mogelijk te vermijden. Ten eerste is de noordzeegarnaal half doorzichtig met grijsbruine vlekjes, zodat de kleur van de ondergrond er al doorheen schemert. De garnaal kan de vlekjes groter of kleiner maken en zo aanpassen aan de ondergrond zodat hij nog minder opvalt.

Overigens zwemmen ze alleen s’ nachts over de bodem, overdag liggen ze vrijwel helemaal ingegraven. Alleen hun ogen, waarmee ze eigenlijk alleen licht en donker kunnen onderscheiden, en lange voelsprieten steken boven de zeebodem uit.

Een Noordzeegarnaal die ingegraven zit in het zand.

Een Noordzeegarnaal die ingegraven zit in het zand.Waddenzeeschool

Hiernaast gebruiken garnalen geluid om niet gevonden te worden. Garnalen op verschillende plekken maken voortdurend een ritselend geluid. Als ze dit met genoeg tegelijk doen maken ze een wolk van geluid waardoor roofdieren die op gehoor jagen niet meer de precieze locatie van één garnaal kunnen vinden.

3Voortplanting

Het garnalenvrouwtje legt twee tot drie keer per jaar eitjes, soms wel 25.000 per keer, die ze als een pakketje tegen haar achterlijf gedrukt houdt. Als de larfjes na ongeveer één tot twee maanden uit de eitjes komen, zweven ze op hun rug weg. Ze maken dan ongeveer twee maanden deel uit van het plankton in zee. Na vijf of zes keer vervellen kunnen ze in de bodem leven en na nog vier maanden zijn ze volwassen.

De eitjes van de Noordzeegarnaal worden vastgehouden en geplakt onder het achterlijf.

De eitjes van de Noordzeegarnaal worden vastgehouden en geplakt onder het achterlijf. Aphotomarine

Het leven van een larf is gevaarlijk, het grootste deel (gemiddeld 95% van de eitjes) redt het niet om volwassen te worden. Sommige eieren komen niet uit en eitjes, larven en jongvolwassenen worden gegeten door allerlei roofdieren. Om dit verlies te compenseren leggen de garnalen zo vaak- en zoveel mogelijk eitjes.

Het broedsucces (= het aantal eitjes dat uitgroeit tot een volwassen garnaal) wisselt sterk van jaar tot jaar. Dit komt enerzijds door verschillen in de natuurlijke omstandigheden (onder andere temperatuur van het zeewater) en anderzijds het aantal roofdieren. Hierdoor zijn de vangsten moeilijk te voorspellen. De meeste garnalen worden als mannetje geboren. Zij veranderen na één of twee jaar van geslacht. Geboortegolven vinden plaats tussen december en augustus.