Handlijnmethode

Met de handlijnmethode wordt er in Nederland vooral gevist bij wrakken waar zeebaarzen in hoge concentraties aanwezig zijn. Voor het vangen van deze vis wordt uitsluitend een hengel gebruikt. Er wordt voor anker gevist bij een wrak, zandbanken of andere objecten waar de vis zich ophoudt.

Meerdere boten tegelijk aan het vissen met de handlijn.

Meerdere boten tegelijk aan het vissen met de handlijn.Essies foto’s

1Beschrijving

Deze visserijmethode wordt over het algemeen beoefend door kleine boten. Hierdoor is deze vorm van visserij sterk afhankelijk van de weersomstandigheden. Het zeebaarsseizoen loopt van mei tot oktober, maar meestal vist men van april tot december. Een handlijnvisser vist gemiddeld 70 dagen per jaar. Er wordt voornamelijk kunstaas gebruikt, zoals shads, pilkers, lepels, jiggen, pluggen en een enkele keer levend aas zoals zagers, mesheften of zachte krab.

Boot met handlijnvissers.

Boot met handlijnvissers. Essies foto’s

De laatste jaren zijn het zeebaars- en kabeljauwbestand achteruitgegaan op de Noordzee. Hier zijn allerlei oorzaken voor te bedenken, zoals bijvoorbeeld klimaatverandering, slechte aanwas jonge zeebaars, maar ook overbevissing op deze bestanden wordt genoemd als één van de mogelijke oorzaken. Dat is niet onopgemerkt gebleven en er zijn daarom ook maatregelen genomen om het zeebaarsbestand te beschermen. Deze maatregelen zijn vastgelegd in het zeebaarsbeheerplan. Zo zijn er onder andere gebieden en tijden ingesteld waarin men niet op zeebaars mag vissen en is het aantal vissen die een (sport)visser mee naar huis mag nemen verlaagt.

Vissers die gevangen vis weer terugzetten (catch & release vissen) mogen het gehele jaar vissen op zeebaars. De verwachte overlevingskans van teruggezette (ondermaatse) zeebaars is waarschijnlijk hoog, mits niet te diep wordt gevist. Hierbij moet wel vermeld worden dat de haakpositie en daarmee de overlevingskans sterk afhangt van het gebruikte aas, alsmede de ervaring van de visserman.Wageningen University & Research

Het dalende zeebaars- en kabeljauwbestand heeft met name grote gevolgen voor de beroepsmatige handlijnvissers. Deze vissers kunnen niet overschakelen op het vangen van andere vissoorten, omdat hun hengel daarvoor niet geschikt is. Door hun kleinschaligheid zijn ze kwetsbaar en daarom heeft de Europese Commissie toegezegd om kleinschalige visserij te beschermen en voor te trekken.

2Werkwijze

Zeebaars houdt zich voornamelijk op nabij scheepswrakken, steenstort, pieren en richels van zandbanken waar de getijstroom onderbroken wordt en er wervelingen en draaikolken in het water ontstaan. Door deze onregelmatigheden in de stroming kunnen aasvisjes in de war raken, waardoor ze voor zeebaars een gemakkelijke prooi zijn.

Er zijn veel sportvissers die vanaf een pier op zeebaars vissen.Pixabay

Met behulp van GPS en een kaartplotter vaart het vaartuig naar een geschikte plaats. De elektronische kaartplotter geeft de precieze ligging van bijvoorbeeld een wrak aan. Bovenstrooms van het wrak wordt geankerd. Het schip meert aan één van de ankers aan en met behulp van de ankerlier wordt het schip op de gewenste positie geplaatst ten opzichte van het wrak. Hierbij moet zo min mogelijk geluid worden gemaakt om de zeebaars niet af te schrikken. Daarom wordt er ook niet over het wrak gevaren. Daarna worden de hengels uitgeworpen. Het is de bedoeling dat de vishaken precies boven of naast het wrak terechtkomen. Om dit te bereiken kan de visser met de lengte van de ankerlijn, de vislijn en met het gewicht van het lood variëren.

Handlijnvissen bij een wrak

Handlijnvissen bij een wrak

Er moet rekening gehouden worden met de diepte en de stroomsterkte. De kennis en ervaring van de visser, maar ook de wendbaarheid van het schip spelen hierbij een grote rol. Als de vangsten op de gekozen positie tegenvallen, dan kan de ankerlijn verder worden uitgevierd om dichter bij het wrak te vissen. Er kan ook gekozen worden voor een ander anker, zodat een ander deel van het wrak bevist kan worden. Ook kan er gevarieerd worden met verschillende types kunstaas. Bij het volgende getij draait de stroom en wordt dezelfde procedure herhaalt aan de andere kant van het wrak.

3Doelsoorten en bijvangsten

Zeebaars wordt graag gevangen door vissers, want er wordt in het algemeen goed betaald voor deze vis. Door het warmer worden van het zeewater is de zeebaars steeds noordelijker getrokken, waardoor deze vis tegenwoordig algemener voorkomt in de Noordzee. In de winter trekken ze naar warmere wateren in het zuiden en in de zomer trekken ze weer naar koelere wateren in het noorden. Een zeebaars kan waarschijnlijk 30 jaar oud worden.

Verspreiding van de zeebaars. Rood: komt zeker/vrijwel zeker/frequent voor; geel: komt misschien/soms voor.FISHBASE

Volwassen zeebaarzen paaien in open zee, maar niet ver uit de kust. Zeebaarzen in de Middellandse Zee, de Zwarte Zee en de Golf van Biskaje paaien in de periode van januari – maart. Zeebaarzen in het Kanaal, de Keltische zee en de Zuidelijke Noordzee paaien in de periode van februari – mei. Na het paaien komen de eieren in de waterkolom terecht waar ze, afhankelijk van de watertemperatuur, na ongeveer 4 – 9 dagen uitkomen.

Een schematische weergave van de levenscyclus van de zeebaars. Wageningen Marine Research
Nadat de larven uitgekomen zijn, trekken ze van open zee naar ‘kraamkamers’ in een rivierdelta. Hier blijven ze tot ze volwassen zijn. Jonge zeebaarzen zwemmen in scholen, terwijl volwassen zeebaarzen in kleinere groepen zwemmen. Zeebaarzen leven in zout en brak water en heel af en toe zwemmen ze de rivieren op. Ze kunnen een lengte bereiken van ongeveer 1 meter en een gewicht van 10 kg. Garnalen, weekdieren en kleine vis worden als voedsel gegeten door zeebaarzen.

Zeebaars is de voornaamste doelsoort van de handlijnvisserij.

Zeebaars is de voornaamste doelsoort van de handlijnvisserij. Nederlands Visbureau

Kabeljauw is een belangrijke bijvangstsoort voor deze visserijmethode. Daarom koopt een merendeel van de handlijnvissers kabeljauwquotum, zodat de als bijvangst gevangen kabeljauw meegenomen en gemijnd mag worden.

Kabeljauw op ijs.

Kabeljauw op ijs.Essies foto’s

4Gedrag van de vis ten opzichte van vistuig

In de wintermaanden zien zeebaarzen het kunstaas niet. Zij eten in de winter ’s nachts en in de zomermaanden juist overdag. Binnen het zeebaarsseizoen zijn er drie periodes die de keuze van vismateriaal, vistechniek en aas beïnvloeden.

  1. Bij de start van het seizoen zijn er wisselvallige vangsten van magere zeebaarzen. Na de winter vertonen de vissen een agressief voedselgedrag bij de zeebodem. Er wordt dieper gevist, waardoor er meer bijvangsten zijn. Om de bodem sneller te bereiken, wordt er meer lood gebruikt. Het troebele water bemoeilijkt het vissen. Dat is vooral het geval na stormweer.
  2. Tijdens de zomermaanden worden de zeebaarzen dikker en actiever, waardoor het nodig is het aasaanbod te variëren. De vissen jagen tijdens korte periodes enkele meters boven de zeebodem in heel helder water. Daarom kunnen er beter volledig nylon vislijnen gebruikt worden. Dat is doorzichtiger dan dyneema®. Naast zeebaars worden er dan ook vaak steenbolk en kabeljauw gevangen, want deze houden zich ook dicht op bij de zeebodem.
  3. In het najaar gaat de zeebaars opnieuw veel agressiever dichter bij de bodem jagen. Er wordt opnieuw dieper en zwaarder gevist en de helderheid van het water neemt weer af. Het vissen is nogal ingewikkeld, omdat de vis zich dicht boven de wrakken ophoudt. Dit kan leiden tot materiaalverlies.

Zeebaars aan de haak geslagen.

Zeebaars aan de haak geslagen.Essies foto’s

5Verwerking

De vissen die worden gevangen worden direct gedood zodra ze aan boord komen. Daarna worden ze gelabeld en op ijs gedaan. Deze vissen worden vervolgens ook verhandeld via de visafslag.

De aan de haak geslagen zeebaars wordt binnengehaald (links), gelabeld (midden) en op ijs gedaan (rechts).

De aan de haak geslagen zeebaars wordt binnengehaald (links), gelabeld (midden) en op ijs gedaan (rechts). Essies foto’s

6Duurzaamheid

De handlijnmethode levert nauwelijks ongewenste bijvangst op, heeft geen bodemberoering, een laag brandstofverbruik en het levert vis op van een hoge kwaliteit. Vaak wordt er een hogere prijs gegeven voor handlijngevangen zeebaars in vergelijking met de vis afkomstig uit de nettenvisserij. In 2011 kregen 21 vissers die zijn aangesloten bij de Vereniging van Beroepsmatige Handlijnvissers Nederland (VBHL) het MSC-certificaat voor hun manier van vissen.

Dit MSC-certificaat werd in 2015 echter geschorst, want toen voldeed deze visserij niet meer aan de eisen die door MSC worden gesteld. Dat komt doordat er met deze visserijmethode gericht gevist wordt op zeebaars, terwijl dit visbestand onder druk staat. Als oorzaken hiervan noemt men de toegenomen visserijdruk van de laatste jaren in combinatie met achtereenvolgende jaren van slechte aanwas van jonge zeebaars.

Door de toegenomen gerichte visserij op zeebaars in de Zuidelijke Noordzee en de afname van het aantal jonge zeebaars, zijn er maatregelen genomen om het zeebaarsbestand te beschermen en te herstellen. Dat zal consequenties hebben voor vissers uit landen als Frankrijk, Groot Brittannië en Nederland, die graag op zeebaars vissen zoals hierboven aan de totale hoeveelheid aangelande kilo’s per jaar te zien is. Kenniskring Visserij

Ook ontbraken er Europese maatregelen die ervoor zouden zorgen dat het zeebaarsbestand zich zou kunnen herstellen. In 2016 zijn er maatregelen genomen door de Europese Commissie. Deze maatregelen voor de recreatieve vissers en beroepsvissers staan beschreven in een zeebaarsbeheerplan.

Sportvissers mogen tot 1 juli 2016 geen zeebaars meenemen.

Sportvissers mochten in 2016 tot 1 juli geen zeebaars meenemen. zeehengelsport.nl