Jigvisserij

De jigvisserij (vroeger in Nederland “kolvisserij” genoemd) maakt net als de beugvisserij gebruik van haken en lijnen. Deze visserijmethode heeft zich sterk ontwikkeld gedurende enkele eeuwen. Bij deze visserijmethode worden zogenaamde “jigs’’ gebruikt voor het vangen van vissen. Van oudsher gebruikt men een lijn met een zinklood (‘kollood’) met daaraan een bedekte haak. Hierbij werkt de bedekte haak als kunstaas en probeert men de natuurlijke prooi van de vis zo goed mogelijk na te bootsen. Het kunstaas wordt in het water meestal ritmisch op-en-neer bewogen (ook wel ”jigging” genoemd in het Engels), zodat het kunstaas op kleine, bewegende vissen lijkt. Maar bij sommige vissoorten is het laten afzakken van het kunstaas op de juiste hoogte al voldoende om ze aan de haak te slaan. De glimmende haken zijn voor sommige vissen al genoeg reden om toe te happen en dan zijn er geen veren of plastic kunstaas nodig voor het lokken van de vis.

De jigvisserijmethode maakt gebruik van haken en lijnen voor het vangen van vissen.

De jigvisserijmethode maakt gebruik van haken en lijnen voor het vangen van vissen. Seafish

1Beschrijving

Oorspronkelijk werd deze vismethode toegepast door een enkele visser met een enkele lijn met daaraan een geaasde haak. Met name Fransen, Spanjaarden en Portugezen visten op deze manier op kabeljauw vanuit bootjes (‘dories’) die uitvoeren vanaf een moederschip. Later werden er meerdere haken aan de lijn bevestigd, waardoor er meerdere vissen tegelijk gevangen konden worden.

Een ”dory” met heilbot in Zuidoost Alaska. Ward T. Bower

Deze kleinschalige vorm van visserij wordt nog steeds door sommige vissers gebruikt in Europa, bijvoorbeeld in de kleinschalige makreelvisserij in Zuidwest Engeland. Meestal gaat het dan om boten van maximaal 10 meter, waarbij een enkele visser een vislijn gebruikt met 20 tot 30 haken. Deze lijnen worden dan vaak handmatig bovengehaald. Deze manier van vissen wordt nog steeds beoefend, maar tegenwoordig kan er door technologische vooruitgang met meerdere lijnen tegelijk gevist worden.

Zo worden er tegenwoordig vaak jigmachines gebruikt. De jigmachine is een machine die met de hand, elektrisch of hydraulisch wordt aangedreven. Daarbij is de elektrische aandrijving het meest voor de hand liggend vanwege de eenvoudige installatie. Deze jigmachines zijn uitgerust met een aantal verschillende programma’s, waardoor er ook gericht gevist kan worden op verschillende soorten vis.

Met een jigmachine kun je verschillende programma’s kiezen. Hierdoor bewegen de haken verschillend door het water en kun je je verschillende doelsoorten richten.

Met een jigmachine kun je verschillende programma’s kiezen. Hierdoor bewegen de haken verschillend door het water en kun je je op verschillende doelsoorten richten. Gaski Marine

Jigvisserij met makreel

Naast jigmachines zijn er ook katrollen, spindels en onthaakbakken nodig voor de jigvisserij op makreel. De katrol wordt gebruikt als eerste geleiding van de lijn vanaf de machine, daar er geen haken doorheen gaan. Spindels zijn een soort van diabolo’s waarover de lijn wegloopt, waarbij ook de haken geleid kunnen worden zonder dat deze blijven hangen. Afhankelijk van de lengte van de lijn met haken, kan men vele spindels gebruiken. Op die manier kun je tot wel 250 haken per machine gebruiken.

Voor de jigvisserij op makreel heb je katrollen nodig (links), spindels (midden) en een onthaakbak (rechts).

Voor de jigvisserij op makreel heb je katrollen (links), spindels (midden) en een onthaakbak (rechts) nodig. Wageningen Marine Research

Per machine wordt er één onthaakbak gebruikt. Deze bakken zijn van roestvast staal en met grote nauwkeurigheid gefabriceerd. De afstanden van de pijpjes in de bakken moeten zodanig zijn dat de breedte van de haak er door heen gaat, maar het moet smaller zijn dan het breedste gedeelte van de makrelenkop. Zo niet, dan werkt het onthaken niet correct en gaan de makrelen door de onthaakbak heen. Een van de nadelen is dat de haken met hoge snelheid door de onthaakbak gaan en daardoor snel bot of stomp worden. Dit betekend dat haken vaak, bijvoorbeeld al na twee dagen vissen, vervangen moeten worden.

Voor de hoofdlijn wordt meestal Dyneema ™ gebruikt, daar deze gevlochten lijn veel trekkracht kan hebben en toch dun kan zijn (diameter 1.1 mm, 140 kg trekkracht). De onderlijn is van nylon, waardoor deze vaak lichter is dan de hoofdlijn (diameter 1.2 mm, 90 kg trekkracht). Een dunnere onderlijn wordt soms gebruikt van 0.9 mm (50-60 kg trekkracht) als de vis minder jaagt, maar dan zijn minder haken te gebruiken (maximaal ca. 15). Het aantal haken per lijn varieert sterk, zo zijn er lijnen te bestellen met 20 tot 50 haken. Beroepsvissers met grote aantallen haken (150+) maken deze lijnen meestal zelf zodat ze passend zijn op het schip.

Jigvisserij op kabeljauw

Voor deze visserij zijn geen spindels en onthaakbakken nodig. Een uithouder en een katrol per machine volstaat. Dezelfde lijn kan worden gebruikt en als onderlijn een 0.90 mm monofilament lijn met 3 haken maat 7/0 voorzien van kunstaas. Als lood kan een druppelvormig lood van 300 gram tot 1 kg gebruikt worden. Ook kan er in plaats van druppellood gebruikt gemaakt worden van een ‘pilker’. Een pilker is een vis gemaakt van lood met aan de onderzijde een driehaak, ook wel dreg genoemd, maat 6 of 7/0. Kunstaas kan variëren van ‘twisters’, ‘shads’ tot octopus.

Er bestaat veel variatie in kunstaas wat gebruikt kan worden voor het vangen van kabeljauw met de jigmethode.

Er bestaat veel variatie in kunstaas wat gebruikt kan worden voor het vangen van kabeljauw met de jigmethode. Pilker-discount.de & Tsouros marine

Jigvisserij op pijlinktvis

Wereldwijd is het jiggen op inktvis de meest toegepaste vorm van jigvisserij. Jiggen op inktvis is in principe een oeroude vorm van visserij. In Azië vissen grote trawlers die gebruik maken van deze vismethode. Het geautomatiseerde vangstsysteem werkt technisch perfect. De vangst is afhankelijk van het visbestek, de aanwezigheid van stenen, de lichtsterkte van de maan en de zeestroom. Bij volle maan is het tij sterker en is de vangst minder. De jigmachines staan aan weerszijden achter de brug. Voor deze jigvisserij is het van belang dat men juist ‘s nachts in helder water vist. Het systeem werkt volautomatisch. De bemanning hoeft er niet voor op te blijven. Alleen de wachtsman moet een oogje in het zeil houden. Het uitgebreide bedieningspaneel zit aan de achterkant van de stuurstoelen in de brug.

Een schematische weergave van het jiggen op inktvis.

Een schematische weergave van het jiggen op inktvis. Australian Fisheries Management Authority

Boven de jigmachines zorgen zestien lampen van 2.000 watt elk voor een zee van licht in de nacht. Dat felle licht trekt kleine visjes aan waar de pijlinktvis op jaagt. De lijnen op spoelen zijn voorzien van verschillende kleuren fluorescerend kunstaas met korte haakjes aan de onderkant. Onder aan de lijnen hangt een loodje. De spoelen draaien de lijnen vloeiend naar beneden en halen deze schoksgewijs (jiggend) weer op. Dat gaat achter elkaar zo door.

Voor de jigvisserij op inktvis maakt men gebruik van lampen. De inktvis komt af op dit licht.Bluedawe

Vanuit het donker schiet de inktvis als een pijl omhoog en slaat zijn tentakels om het aas, waarna de tentakels vast raken aan de haakjes van de jiggende lijn. Boven water draait de lijn over een diaboloblok en laat de inktvis los. Die glijdt vanaf het rek in een goot. Het jiggen op inktvis moet heel precies gebeuren. Soms kan het uren duren voordat de eerste pijlinktvis toeslaat. Er moet dus veel geduld worden opgebracht. Inktvis vissen is een seizoenactiviteit. Vanaf juni tot midden oktober is de meeste inktvis te klein en in die periode wordt er dus niet op gevist.

Een inktvis gevangen met een jig voor de kust van Pekan, Maleisië. Kevin Poh

Al met al kan er geconcludeerd worden dat er met de huidige materialen en computergestuurde jigmachines met meerdere lijnen en haken tegelijk gevist kan worden. Hierdoor heeft de jigvisserij zich kunnen ontwikkelen tot een aantrekkelijke commerciële visserijmethode in sommige wateren.

2Werkwijze

Voor de jigvisserij is er geen algemene werkwijze te beschrijven, want deze is sterk afhankelijk van de doelsoort. Voor iedere doelsoort kan er weer een verschillend menu worden gekozen op een jigmachine. Ook heeft iedere doelsoort weer zijn eigen soort aas en ieder schip weer zijn eigen opstelling. Daarnaast kan men bijvoorbeeld bij de jigvisserij op makreel kiezen voor verschillende vistechnieken, zoals:

  • driftend, wachtend op een school;
  • driftend, in een school;
  • trollend, zoekend naar een school;
  • trollend, in een school.

Driften betekent het schip met de stroom mee laten drijven om zodoende zonder voortstuwing makreel te vangen. Trollen houdt in dat het schip langzaam vooruit vaart. De vislijn staat dan niet verticaal in het water, maar onder een hoek. Zowel het trollen als driften kunnen succesvolle vangsten opleveren, al is de kans op het verstrikt raken van de lijnen groter bij het driften. Verder is het succes van de verschillende technieken van meerdere factoren afhankelijk, onder andere van de:

  • hoeveelheid beschikbare vissen van de doelsoort;
  • diepte waarop gevist wordt; en de
  • weersomstandigheden.

Het basisprincipe van alle vormen van jigvisserij is wel gelijk, namelijk het laten afzakken van lijnen met haken in zee en deze op-en-neer laten bewegen.

De onthaakbak jig-machine aan boord van de SCH-61.

De onthaakbak van de jig-machine aan boord van de SCH-61. A. Korving

3Doelsoorten en bijvangsten

Vissoorten zoals kabeljauw, zeebaars, makreel, heilbot, koolvis, maar ook inktvis zijn hoofddoelsoorten in landen zoals Groot Brittannië, Frankrijk, IJsland, Zweden, Noorwegen en Denemarken.

Makreel gevangen met de jigvisserij.

Makreel gevangen met de jigvisserij. A. Korving

4Gedrag van de vis ten opzichte van vistuig

Net als voor de werkwijze, valt ook het gedrag van de vis ten opzichte van het vistuig niet op een algemene wijze te beschrijven. Het gedrag van de vis is sterk afhankelijk van de doelsoort.

Een skipjack tonijn gevangen met een jig in de vorm van een inktvis.NOAA

5Verwerking

Ook qua verwerking zijn er grote verschillen. Zo kan makreel bijvoorbeeld automatisch onthaakt worden in een onthaakbak, terwijl er ook kleinschalige visserijen zijn waar men de vis nog met de hand onthaakt. Bij de jigvisserij op inktvis draait de lijn over een diaboloblok en laat de inktvis los. De inkvis glijdt vervolgens vanaf het rek in een goot.

Ook wat betreft het koelen en de verdere verwerking aan boord zijn er grote verschillen. Op grotere schepen heeft men soms de capaciteit en apparatuur om de vangst in te vriezen, terwijl er aan boord van kleinere schepen gebruik gemaakt wordt van koeltubs en koelboxen met slurry ijs.

Pijlinktvis op ijs.Nederlands Visbureau

Als men kijkt naar de kleinschalige jigvisserij op makreel, dan is het voor een goede prijs van belang dat de makreel dicht en onbeschadigd wordt aangevoerd. Deze makreel wordt vaak per stuk verpakt en wordt met name verkocht om er sushi en sashimi van te maken. Om de hoge kwaliteit van deze met de lijn gevangen vis te behouden, is het van belang om ervoor te zorgen dat de vis zo min mogelijk overgepakt hoeft te worden. Daarnaast is het belangrijk om verstoringen in de temperatuur zoveel mogelijk te voorkomen.

Het merendeel van de makreel wordt als verwerkte makreelfilets (gerookt, gestoomd en gekruid) of in blik (in olie of met saus) aangeboden. Nederlands Visbureau

6Duurzaamheid

Deze methode levert nauwelijks discards op, heeft geen bodemberoering, weinig brandstofverbruik en kwalitatief uitmuntende vis. Er kan ook een hogere prijs voor worden gegeven vergeleken met de vis afkomstig uit de nettenvisserij.