MDV-1

Momenteel is de visserij druk bezig met innovaties en transities naar een duurzamere visserij. Deze beweging startte na 2006 toen het rapport ”Vissen met tegenwind” werd gepubliceerd, waarin de toekomst van de visserij werd geschetst. Enkele conclusies uit het rapport zie je hieronder.

Enkele conclusies uit het rapport ''Vissen met tegenwind''.

Enkele conclusies uit het rapport ”Vissen met tegenwind”.ProSea

Als reactie kwamen er onder meer innovaties zoals de pulskor, de SumWing en andere innovatieve ontwikkelingen in visserijmethodes. Een ander initiatief was het Masterplan Duurzame Visserij (MDV) dat startte in 2009. De opzet van het MDV was het ontwikkelen van een positief verdienmodel in de platvisvisserij, waarmee men van een verliesgevende sector weer een financieel gezonde sector met toekomst wilde maken. Dit wilden ze bereiken door het ontwikkelen van een duurzame kotter (zie onderstaand figuur). Uiteindelijk hoopt men met het MDV zulke goede resultaten te bereiken dat een groter deel van de Nederlandse kottervloot over zal stappen naar dit type kotter. Het MDV had de volgende ambities voor dit nieuwe schip:

  • brandstofbesparing;
  • reductie van uitstoot;
  • beperking van bijvangst;
  • minimale aantasting zeebodem;
  • reductie motorvermogen.

Het eerste schip van het Masterplan Duurzame Visserij (MDV), de Immanuel MDV 1 is in gebruik genomen na vijf jaar van samenwerken, ontwikkelen en bouwen. De MDV 1 is in juni 2015 overgedragen aan de eigenaren, de familie Romkes (UK-149) en Kramer (UK-202).

Het eerste schip van het Masterplan Duurzame Visserij (MDV), de Immanuel MDV 1, is in gebruik genomen na vijf jaar van samenwerken, ontwikkelen en bouwen. De MDV 1 is in juni 2015 overgedragen aan de eigenaren, de familie Romkes (UK-149) en Kramer (UK-202). Masterplan Duurzame Visserij

1Het MDV-project

Het MDV-project bestaat uit vier verschillende fasen:

Fase 1: Draagvlak

In de 1e fase werden belanghebbenden bij elkaar gebracht om het masterplan te bespreken. Hieruit kwam naar voren dat vrijwel alle belanghebbenden de noodzaak tot grote verandering in de visserij inzagen. Belanghebbenden konden financieel in het project meedoen of op een andere manier het project steunen.

Fase 2: Haalbaarheid

In de 2e fase van het project werd onderzocht hoe het project haalbaar gemaakt kon worden. Acht werkgroepen werden ingesteld die op verschillende terreinen haalbaarheid onderzochten.

Fase 3: Bouw

In 2013 werd gestart met fase 3, de bouw van het schip wat uiteindelijk 4 miljoen euro kostte. Het Ministerie van Economische Zaken stelde 2 miljoen uit het Europees Visserij Fonds beschikbaar, de rest kwam van de Zuiderzeelijngelden (fonds) en van de ondernemers zelf.

Fase 4: Testen en doorontwikkelen

De 4e fase werd in 2015 bereikt toen de kotter MDV 1 Immanuel ter vaart werd genomen. De kotter wordt drie jaar getest en ontwikkelplannen worden gemaakt voor volgende schepen. Kennis en ervaring wordt gedeeld in deze fase. Om dit mogelijk te maken hebben veel verschillende groepen samengewerkt. Directe partners in het MDV zijn:

  • Kenniskring Slim Ondernemen;
  • Wageningen Economic Research (voormalige LEI);
  • Het Visserij Innovatie Platform (VIP);
  • Scheepsbouw Nederland;
  • Gemeente Urk;
  • Flynth adviseurs en accountants.

Overzicht van de verschillende fases en gebeurtenissen in het MDV-project.

Overzicht van de verschillende fases en gebeurtenissen in het MDV-project.Masterplan Duurzame Visserij

2De Immanuel MDV-1

Het schip, volgens de makers revolutionair en duurzaam, is 30 m lang en 8,5 m breed. Het is iets kleiner dan de traditionele platviskotter van 40 m lang en 9 m breed met vaak 2.000 pk. De MDV 1 heeft een 680 pk hoofdmotor, maar is toch sneller. In de praktijk haalt het schip 10,5 knopen, terwijl een kotter met 2000 pk 8 knopen haalt.

“Als je vist op 250 mijl van de haven, zoals we vaak doen, dan maakt dat snelheidsverschil bijna een dagdeel uit. Het betekent dat je meer uren op de visgronden kunt doorbrengen en dus een hogere opbrengst haalt” aldus Henk Romkes die al meerdere malen een week op de MDV 1 heeft gevist. “Het zeegedrag is goed en de snelheid is hoog”.

Deels komt de verhoogde snelheid door de vorm van de romp onderwater, die geoptimaliseerd is om de weerstand laag te houden. De Immanuel heeft een licht en toch stijf casco, wat een groot verschil is met traditionele kotters. De romp is opgebouwd volgens de langsspant-methodiek , terwijl kotters traditioneel worden opgebouwd volgens de dwarsspant-methodiek. Door gebruik te maken van de langsspant-methodiek heeft de MDV-1 een lichtere constructie die toch heel sterk is.

Het schip heeft 20% minder staal dan een traditionele kotter en de deuren en luiken zijn niet van aluminium, maar van composiet. Dit is lichter en beter bestendig tegen inwerking van zout, waardoor het langer meegaat. Alles bij elkaar maakt dit de MDV-1 30% lichter. Hier bovenop zorgt de antifouling-folie van Sigma Glide op het onderwaterschip voor minder weerstand. De antifouling is zo glad dat het zichzelf schoon vaart bij een snelheid boven de drie knopen. Daarnaast laat de antifouling geen schadelijke stoffen los in de zee.

In 2012 liet scheepswerf Padmos een 3D print studiemodel van het MDV-1 schip maken wat er toen zo uitzag.

In 2012 liet scheepswerf Padmos een 3D print studiemodel van het MDV-1 schip maken wat er toen zo uitzag. Masterplan Duurzame Visserij

Brandstofverbruik

Niet alleen is het schip sneller, ook wordt er bespaard op brandstof. Het schip verbruikt minder dan een halve liter gasolie per kg vis. Toen het MDV begon met de plannen in 2010 verbruikte een gemiddelde kotter vier liter voor één kg vis. Anders gezegd, voor een week vissen had een traditionele kotter ongeveer 40.000 liter gasolie nodig. Maar door de intrede van allerlei innovaties, zoals de SumWing, was het brandstofverbruik van traditionele kotters al flink gedaald. Hierdoor was de 40.000 liter gasolie per week niet meer representatief en heeft men gekozen om voor de berekeningen uit te gaan van 28.000 liter gasolie per week.

Dit was de uitgangssituatie van waaruit men is gaan werken aan het MDV-schip.

Dit was de uitgangssituatie van waaruit men is gaan werken aan het MDV-schip.Masterplan Duurzame Visserij

De MDV-1 heeft ongeveer 6.500 liter gasolie nodig. Deze brandstofbesparing van bijna 85% is mogelijk gemaakt door de optimale romp, maar ook door de innovatieve voorstuwing, het powermanagementsysteem, de warmte-accu en de parabolische sprayrail. Als je uitgaat van een literprijs van € 0.70, dan bespaart de MDV 1 € 14.700 ten opzichte van de hierboven beschreven traditionele kotter per week. Brandstofbesparingen worden steeds relevanter. Inschattingen van experts laten namelijk zien dat de brandstofprijs wel eens naar € 1,- per liter kan gaan in de toekomst.

Hier zie je de brandstofkosten per week voor een traditionele kotter (28.000 liter gasolie per week) en de MDV-1. Je ziet dat de brandstofkosten per week bij 0,40 cent per liter al behoorlijk verschillen. Dit verschil wordt alleen maar groter naarmate de prijs van de brandstof verder stijgt.

Hier zie je de brandstofkosten per week voor een traditionele kotter (28.000 liter gasolie per week) en de MDV-1. Je ziet dat de brandstofkosten per week bij 0,40 cent per liter al behoorlijk verschillen. Dit verschil wordt alleen maar groter naarmate de prijs van de brandstof verder stijgt.Masterplan Duurzame Visserij

De MDV-1 maakt gebruik van diesel-elektrische voorstuwing, wat mogelijk is gemaakt door samenwerking met Hoekman Shipbuilding (Urk) en Elektro Westhoeve (Ouddorp). Hierbij is de elektromotor direct gekoppeld aan de schroefas om optimaal rendement te behalen. De hoofdmotor/generator voedt een leroy-generator/dynamo die wisselspanning geeft voor het boordnet. Een trafokast zet dit om naar gelijkstroom voor de motor. In de visserij is dit type voortstuwing niet eerder toegepast. Een traditionele kotter gebruikt één grote dieselmotor.

In de machinekamer staan onder andere een Mitsubishi-motor en een Leroy Somer-generator.

In de machinekamer staan onder andere een Mitsubishi-motor en een Leroy Somer-generator.Masterplan Duurzame Visserij

Het powermanagementsysteem regelt automatisch een optimaal toerental wat afhankelijk is van het boordnet en schroefaandrijving. Vraagt dit minder stroom, of gaat er een gebruiker van het net af, dan wordt er minder energie geleverd. Is er meer energie nodig, dan werkt dit andersom. Dit zorgt voor minder onnodig energieverbruik.

Wat ook energie bespaart is de parabolisch gevormde sprayrail. Door deze vorm ontstaat er voortstuwingsdruk als het schip naar beneden duikt. De warmwateraccu, een gesloten systeem met een tank van vijf kubieke meter, wordt verwarmd door restwarmte van de dieselmotor. Dit wordt gebruikt voor de cv, warm kraanwater en het warm houden van de motor tijdens het weekend, waardoor er minder of geen walstroom wordt gebruikt. Naast de warmwateraccu zorgen ook de zonnepanelen en ledverlichting voor energiebesparing. Eerst kostte de dekverlichting 1000 Watt per lamp, met de ledlampen is dat 60 Watt geworden.

De machinekamer aan boord van MDV-1.

De machinekamer aan boord van MDV-1.Masterplan Duurzame Visserij

Uitstoot

Niet alleen wordt minder gasolie verstookt, ook is de uitstoot van CO2, NOx en SOx verminderd. CO2 is een broeikasgas en zorgt voor de klimaatverandering waar we tegenwoordig al effecten van zien. NOx en SOx zorgen voor verzuring van regen- en zeewater en gezondheidsproblemen. Voor deze uitstoten zijn regels die in de toekomst worden aangescherpt. Door uitstoot nu te verminderen voorkom je later problemen.

Vismethode

De MDV 1 vist met de twinrigpuls. Met de twinrig kan goed op schol worden gevist. Om ook tong te vangen is een installatie gemonteerd die elektrische pulsen geeft. Dit pulssysteem is vergelijkbaar aan het systeem dat gebruikt wordt bij de pulskor of pulswing. Het vistuig aan boord van de MDV-1 is dus een soort samenvoeging van de twinrig en de pulsmethode.

Het twinrigpulstuig.Masterplan Duurzame Visserij

De pulskabels van de twinrigpuls.Masterplan Duurzame Visserij

De twinrig, pulskor en pulswing presteren goed in de praktijk en worden over het algemeen gezien als duurzamere alternatieven voor de traditionele boomkor. Deze methoden zorgen voor minder bodemberoering, waardoor er minder schade is aan de zeebodem en het bodemleven. Hiernaast worden er met het pulssysteem minder ondermaatse vis en bodemdieren gevangen, zonder dat de vangst hieronder lijdt. Door het ontbreken van de kettingen is er ook minder schade aan de vangst. Bijvangst die overboord word gezet heeft daardoor een hogere kans op overleven. Dit is nog niet alles, door het ontbreken van de zware wekkerkettingen is het vistuig ook nog eens lichter wat zorgt voor een forse brandstofbesparing.

De eerste resultaten van het vergelijkingsonderzoek tussen de twinrig (blauw) en de twinrigpuls (rood) aan boord van de MDV-1. Voorlopige conclusie is dat er meer tong en tarbot gevangen kan worden met de twinrigpuls en minder schol, tongschar en kabeljauw. Tegenover de mindere vangst van deze soorten staat wel een hogere opbrengst van de duurdere tong en tarbot.

De eerste resultaten van het vergelijkingsonderzoek tussen de twinrig (blauw) en de twinrigpuls (rood) aan boord van de MDV-1. Voorlopige conclusie is dat er meer tong en tarbot gevangen kan worden met de twinrigpuls en minder schol, tongschar en kabeljauw. Tegenover de mindere vangst van deze soorten staat wel een hogere opbrengst van de duurdere tong en tarbot.Masterplan Duurzame Visserij

Scholstripmachine

In samenwerking met het MDV ontwikkelde Leba Metaalbewerking (Enkhuizen) een stripmachine voor schol. Het nieuwe prototype is een vierkante machine die elektromechanisch wordt aangedreven. De schol wordt handmatig op een ronddraaiend plateau gelegd waarna de machine een gaatje in de schol maakt. Vervolgens worden door dit gaatje de ingewanden ‘uitgespoeld’.

De scholstripmachine.

De scholstripmachine.Masterplan Duurzame Visserij

Door combinatie van diverse visverwerkingssystemen kan één persoon 1.800 schollen per uur verwerken. “De stripmachine kan drie mensen vervangen, die daardoor hun nodige rust kunnen krijgen” aldus Klaas Kramer, mede-eigenaar van de MDV 1. Na het strippen wordt de vis via een automatisch systeem gesorteerd op grootte en soort.

Een tekening van de verwerkingslijn aan boord van MDV-1.

Een tekening van de verwerkingslijn aan boord van MDV-1.

In de visafslag hoeft de vis niet meer gesorteerd te worden, waardoor de koelketen niet wordt onderbroken. Dat kan twee dagen schelen in houdbaarheid in de supermarkt. Daarmee levert het mogelijk betere prijzen op. Het VCU (Visserij Coöperatie Urk) is met deze ontwikkeling bezig geweest.

Op deze band sorteert men de vis op soort aan boord van de MDV-1.

Op deze band sorteert men de vis op soort aan boord van de MDV-1.

Veiligheid en comfort

De MDV 1 voldoet uitmuntend aan de eisen van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Met het ontwerp van het schip is zoveel mogelijk rekening gehouden met veiligheid en comfortabele arbeidsomstandigheden. De semibijlboeg draagt bij aan meer comfort door de stabielere zeegang en vanuit de stuurhut is beter zicht op het voor- en achterdek door de ruimere ramen.

De brug van MDV-1.

Een slaapverblijf aan boord van MDV-1.

De kombuis.Masterplan Duurzame Visserij

De reddingsvesten hebben een zekeringslijn voor veiligheid van de bemanning, wat bij veel schepen nog niet het geval is. Het geluidsniveau van de motor is aanzienlijk lager dan op bestaande schepen, alle apparatuur is modern en er is internet aan boord. Bij het ontwerp van de kooien is aandacht gegeven aan de wensen van de bemanning, zoals meer ruimte. Zit- en rugsteunen van stoelen zijn verstelbaar en zelfs de roosters in de visruimte, waarop de bemanning staat bij de visverwerking, zijn in hoogte verstelbaar. Allemaal om een geschikte werkhouding mogelijk te maken.

Terugverdientijd

De investering bedraagt momenteel ongeveer 4,5 miljoen euro. Hoewel dit vergelijkbaar is met de prijs voor andere nieuwe schepen, is een belangrijke vraag: Wanneer zal dit terugverdiend zijn? Ten eerste wijzen berekeningen van het MDV erop dat de cashflow toeneemt van 100.000 naar 500.000 euro per jaar. De cashflow is de hoeveelheid geld dat je overhoudt nadat je alle kosten van je inkomsten hebt afgetrokken. Met deze cashflow mikt het MDV op een terugverdientijd van tien jaar. Dit terwijl het schip tenminste 30-40 jaar mee moet gaan.

MDV-1 in het nieuws

De MDV 1 kwam in het nieuws met krantenkoppen als “Tesla op zee…”, “MDV 1 kan nieuw tijdperk inluiden…”, “Futuristische viskotter …” en “Kotter van de toekomst”, zoals te zien is in onderstaande figuren.

Stuk in het Financieel Dagblad.Financieel Dagblad

Stuk in het Reformatorisch Dagblad.Het Reformatorisch Dagblad

Stuk in Visserijnieuws.Visserijnieuws

Verschillende media pikten het op en verspreidden het nieuws met enthousiasme. Vanuit alle hoeken kwam belangstelling voor dit voorbeeld van een succesvolle samenwerking tussen verschillende projecten met zo’n bijzonder resultaat. Hierdoor heeft het MDV schip ook een bijdrage geleverd aan het verbeteren van het imago van de visserijsector.

Het MDV-1 schip was ook op meerdere evenementen voor het grote publiek te bewonderen, zoals op vlaggetjes in Scheveningen.

Het MDV-1 schip was ook op meerdere evenementen voor het grote publiek te bewonderen, zoals op vlaggetjes in Scheveningen.Masterplan Duurzame Visserij

Ook won het MDV-schip de ”’Schip van het Jaar prijs” van 2016. De jury van de KNVTS Schip van het Jaar-prijs heeft uit de acht aanmeldingen uiteindelijk de MDV-1 Immanuel aangewezen als de winnaar voor Nederlands meest prestigieuze maritieme prijs.

Uitreiking van de Schip van het Jaar 2016 prijs, die de KNVTS heeft toegekend aan de MDV-1 Immanuel van Stichting Masterplan Duurzame Visserij.Stichting Masterplan Duurzame Visserij / Rogier Bos

3Toekomstbeeld

De MDV-1 begon in 2015 met zijn testfase van drie jaar. In die drie jaar wordt getest en onderzocht hoe het schip het doet op alle vlakken van het project en of de doelstellingen behaald zijn. Resultaten worden gepubliceerd en gedeeld. Doelstelling van het MDV is namelijk om een transitie binnen de Nederlandse vissersvloot te realiseren. Dat betekent dat men hoopt dat het MDV schip als voorbeeld zal dienen voor alle toekomstige schepen die gebouwd gaan worden binnen de Nederlandse visserij.Kennis delen over deze nieuwe manier van vissen ten behoeve van de huidige én volgende generatie vissers staat daarbij centraal Inmiddels zijn er wel al nieuwe schepen in aanbouw die gebaseerd zijn op het MDV-schip, maar dan met een iets andere indeling.

Het MDV-project hoopt dat er na de bouw van MDV-1, zoals hierboven, nog meer vergelijkbare schepen zullen volgen.

Het MDV-project hoopt dat er na de bouw van MDV-1, zoals hierboven, nog meer vergelijkbare schepen zullen volgen.Masterplan Duurzame Visserij

Bij deze transitie van de vissersvloot blijven een groot aantal nog zeewaardige schepen over. Het zijn schepen die onder zware omstandigheden kunnen functioneren en zijn uitgerust met moderne apparatuur. Deze schepen zouden op andere manieren kunnen worden ingezet. Voor bepaalde werkzaamheden zijn ze namelijk uitstekend uitgerust. Het MDV stelt de volgende mogelijkheden voor:

  • onderzoek en training;
  • olie- en vuurbestrijding;
  • ziekenschip;
  • stand-by schip;
  • ophalen van vis bij grotere trawlers;
  • inspectie op zee;
  • verkenningstochten.