Duurzaamheid

Duurzaam betekent letterlijk lang durend of geschikt om lang te duren. Een huis van steen is duurzaam omdat het in principe lang zal blijven staan. Tegenwoordig spreken we vaak over duurzame landbouw, duurzame visserij of duurzaam ondernemen. Daar bedoelen we hetzelfde mee: vormen van landbouw, visserij en ondernemen die ook in de toekomst nog bestaan. Wereldwijd wordt er aandacht besteed aan duurzaamheid, zo heeft de Verenigde Naties 17 Duurzame ontwikkelingsdoelstellingen opgesteld.

De Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDG's - Sustainable Development Goals) zijn een reeks doelstellingen voor toekomstige internationale ontwikkeling. Ze zijn opgesteld door de Verenigde Naties en worden gepromoot als de Wereldwijde doelstellingen voor duurzame ontwikkeling. Zij vervangen de Millenniumdoelstellingen die eind 2015 zijn vervallen. De SGD's zullen van 2015 tot 2030 van kracht zijn. Er zijn 17 doelstellingen en 169 specifieke doelen voor die doelstellingen.

De Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s – Sustainable Development Goals) zijn een reeks doelstellingen voor toekomstige internationale ontwikkeling. Ze zijn opgesteld door de Verenigde Naties en worden gepromoot als de Wereldwijde doelstellingen voor duurzame ontwikkeling. Zij vervangen de Millenniumdoelstellingen die eind 2015 zijn vervallen. De SGD’s zullen van 2015 tot 2030 van kracht zijn. Er zijn 17 doelstellingen en 169 specifieke doelen voor die doelstellingen.Verenigde Naties

Iedere visser wil natuurlijk graag dat zijn kinderen en kleinkinderen later ook nog kunnen vissen. Duurzame visserij betekent dat vissers van nu daar rekening mee houden. Vissers kunnen door hun manier van vissen vandaag de dag op zo’n manier voor de zee en hun eigen bedrijf zorgen, dat hun kinderen en kleinkinderen in de toekomst ook nog van de zee kunnen genieten en een boterham in de visserij kunnen verdienen.

1Een evenwicht van mens, planeet en winst

Als je jouw bedrijf op een goede manier voor je kinderen wilt achterlaten, is het belangrijk om goed na te denken wat dat in de praktijk betekent. Wat moet je doen? Dat is lastig, want er bestaat geen recept voor duurzaamheid. Als je duurzaam wilt werken, houd je rekening met wat er in de wereld om je heen gebeurt. De wereld en de maatschappij veranderen steeds, dus duurzaamheid heeft geen duidelijk eindpunt. Duurzaam werken is een manier van ondernemen, je continu aanpassen en inspelen op veranderingen. Het is onderdeel van het nadenken over je bedrijf.

Duurzaamheid betekent niet voor iedereen hetzelfde. Veel mensen praten er over, maar vaak bedoelen ze net iets anders. Shell bedoelt bijvoorbeeld met duurzame energie het zo zuinig mogelijk gebruiken van de olievoorraden in de wereld. Energiebedrijf Eneco vindt olie misschien helemaal niet duurzaam, maar wil graag andere vormen van energie gaan gebruiken, zoals windenergie, zonne- energie en biobrandstoffen. Misschien hebben ze allebei wel gelijk, het is maar net van welke kant je het bekijkt.

Belangrijk bij duurzame visserij zijn de woorden ‘verantwoord’ en ‘zorg’. Duurzaam vissen is verantwoord ondernemen, met zorg voor je bedrijf, zorg voor de aarde en de zee, zorg voor de vissers zelf en zorg voor de mensen waarmee we samenleven. Vaak hebben we het dan over aandacht voor de drie P’s – People, Planet en Profit (Mens, Planeet en Winst).

People

De People P staat voor mensen. Het gaat over goede werkomstandigheden, een veilige werkomgeving en goede arbeidsvoorwaarden voor de ondernemers en werknemers in de sector, en over visserijcultuur en traditie. De P van People staat ook voor mensen buiten de sector, voor de samenleving of maatschappij die de vis koopt en eet.

De P van People (mens).

De P van People (mens).ProSea

 

Zorg voor People betekent daarom veilig werken en netjes omgaan met je collega’s, maar ook zorgen dat de samenleving genoeg draagvlak heeft voor jouw visserij.

Planet

De Planet P staat voor natuur en milieu. Het gaat over het behoud van de natuur, over planten, vissen en andere dieren in zee en over de kwaliteit van het milieu, over het verminderen van milieuproblemen.

De P van Planet (planeet).

De P van Planet (planeet).ProSea

Zorg voor Planet betekent rekening houden met de gevolgen van jouw activiteiten voor de natuur, het gezond houden van de zee en visbestanden, het niet onnodig gebruiken van grondstoffen en het voorkomen van milieuproblemen. Denk bijvoorbeeld aan verstandig beheer van visbestanden en het verminderen van afval in zee.

Profit

De Profit P staat voor geld. Het gaat over economie en het verdienen van geld, over een gezond bedrijf dat kan blijven voortbestaan en kan investeren in de toekomst. En over een goede balans tussen kosten (uitgaven) en inkomsten (de uiteindelijke prijs van de vangst). Zorg voor Profit betekent het maken van voldoende winst, en houdt in dat je zorgt dat de kosten laag en de inkomsten hoog zijn.

De P van Profit (winst).

De P van Profit (winst).ProSea

3 P’s

Duurzaamheid betekent zorgvuldig vissen en rekening houden met de drie P’s: People, Planet en Profit. In een duurzaam bedrijf zijn de drie P’s met elkaar in balans, aan elke P wordt aandacht besteed en elke P scoort in ieder geval een voldoende.

In duurzaamheid gaat het om zoeken naar de balans tussen de 3 P’s. Dat is het punt waar ze elkaar alle 3 overlappen.

In duurzaamheid gaat het om zoeken naar de balans tussen de 3 P’s. Dat is het punt waar ze elkaar alle 3 overlappen. ProSea

De vraag is dan: “Hoe hou je in jouw bedrijf rekening met zowel de visser, de maatschappij, de natuur, als economische aspecten?” Dat is niet altijd makkelijk. Soms lijk duurzaamheid namelijk gewoon geld of tijd te kosten, bijvoorbeeld als je gaat investeren in een keurmerk, meedoet met een project om zwerfvuil te verminderen, of extra aandacht besteed aan veiligheid aan boord. Dan lijkt het of de P’s niet met elkaar in balans zijn. Toch kan het voor het voortbestaan van jouw bedrijf van groot belang zijn, en later wel winst opleveren. Dan is het toch belangrijk om het te doen, niet omdat het nu direct geld oplevert, maar omdat het zorgt voor succes in de toekomst.

Er zijn ook voorbeelden waarbij alle drie de P’s direct voordeel hebben. Een voorbeeld uit de kottervisserij: als je vist met minder zwaar tuig bespaar je kosten, heb je een mooier product dat beter verkoopt en ontzie je de natuur meer.

2Het ontstaan van het begrip duurzaamheid

Het begrip duurzaamheid bestaat nog niet zo lang. Het is in 1987 bedacht door de Verenigde Naties. Daarvoor hadden we het vooral over natuur, milieu en milieu-problemen, zoals zure regen en het sterven van planten, dieren en mensen door het gebruik van chemische stoffen. Voor 1987 waren People en Profit nog niet in beeld.

Milieuproblemen ontstaan meestal niet expres. Niemand rijdt auto om zure regen te maken en mensen laten geen afval achter opdat dieren het opeten en daaraan sterven. We krijgen milieuproblemen zoals zure regen er gratis bij als we in onze auto rijden. Soms weten we niet eens welke gevolgen onze acties hebben. Het achterlaten van afval op straat of in zee heeft vaak grotere gevolgen dan we denken.

Ook olierampen kunnen enorme milieuproblemen tot gevolg hebben.

Ook olierampen kunnen enorme milieuproblemen tot gevolg hebben.Marine Photobank
Luchtemissies door industrie en auto's veroorzaken milieuproblemen.

Luchtemissies door industrie en auto’s veroorzaken milieuproblemen. ProSea
Ook afval wat terecht komt in het milieu kan ernstige gevolgen hebben. Zo kan afval terechtkomen in dieren, zoals deze albatros, waardoor ze uiteindelijk kunnen sterven.

Ook afval wat terecht komt in het milieu kan ernstige gevolgen hebben. Zo kan afval terechtkomen in dieren, zoals deze albatros, waardoor ze uiteindelijk kunnen sterven.Marine Photobank

Belangrijk is dat de kosten voor de gevolgen van de milieuproblemen meestal niet worden betaald door diegene die het probleem veroorzaakt. Een bedrijf dat chemische stoffen in de sloot laat lopen kan hierdoor gezondheidsproblemen bij mensen rondom de fabriek veroorzaken. De kosten voor het ziekenhuisbezoek van deze mensen worden echter betaald door die mensen zelf en niet door die fabriek. Als de overheid strengere regels maakt, is dat gunstig voor die mensen, maar voor bedrijven kunnen extra milieuregels extra kosten betekenen. Het gevolg kan zijn dat een bedrijf minder geld verdient.

Sommige vormen van mijnbouw zorgen ervoor dat er schadelijke stoffen in het milieu terechtkomen, bijvoorbeeld in voedsel en drinkwater van mensen. De mensen die daar ziek van worden dragen de kosten van de mijnbouw en niet de vervuilers zelf.

Sommige vormen van mijnbouw zorgen ervoor dat er schadelijke stoffen in het milieu terechtkomen, bijvoorbeeld in voedsel en drinkwater van mensen. De mensen die daar ziek van worden dragen de kosten van de mijnbouw en niet de vervuilers zelf. Carol Stoker / NASA

Milieu en economie leken vóór het bestaan van het begrip duurzaamheid volgens de 3 P’s tegengesteld. Maar in de 3P-benadering is het de uitdaging om te zoeken naar activiteiten die zowel voor het milieu, als je winst, als de mens voordelig zijn. Duurzaamheid sluit daarom beter aan bij het beleid van bedrijven. Omdat geld verdienen en economie onderdeel zijn van duurzaamheid, gaat duurzaamheid niet alleen maar over het behoud van de natuur en het milieu, maar ook over de toekomst van bedrijven. Duurzaamheid betekent ook het benutten van kansen, of veranderen wanneer de tijd rijp is. Als er bijvoorbeeld vraag ontstaat naar duurzame visproducten bij consumenten en supermarkten, biedt dat kansen voor innovaties in de visserij.

3Duurzaamheid en rentmeesterschap

In de Nederlandse christelijke traditie sluit duurzaamheid aan bij het principe van het rentmeesterschap. Met het begrip rentmeester wordt de verhouding tussen mens, natuur en God weergegeven. Binnen dat idee is de mens door God tot heer en meester over de schepping gesteld. Maar omdat God de eigenaar is van alles op aarde, heeft de mens dit als rentmeester in bruikleen. Deze rentmeester heeft macht, hij heeft als taak het land en de zee goed te beheren en de oogst binnen te halen.

Volgens het principe van rentmeesterschap hebben wij als mensen zowel een relatie met God als met de rest van de schepping. Bovendien heeft de schepping zelf ook een relatie met God. Wanneer mensen zich tegen God of de schepping keren, dan verbreekt niet alleen de relatie met één van de zijdes binnen het driehoek, maar tast het ook de andere zijde van de driehoek aan.

Volgens het principe van rentmeesterschap hebben wij als mensen zowel een relatie met God als met de rest van de schepping. Bovendien heeft de schepping zelf ook een relatie met God. Wanneer mensen zich tegen God of de schepping keren, dan verbreekt niet alleen de relatie met één van de zijdes binnen het driehoek, maar tast het ook de andere zijde van de driehoek aan.Dave Bookless

De mens moet uiteindelijk verantwoordelijkheid en rekenschap afleggen aan God over het gebruik van hetgeen God de mens heeft toevertrouwd. Gods betrokkenheid met deze aarde kan niet anders dan ons aanzetten tot respect voor Gods scheppingswerk. Het vraagt van ons dat we oprecht nadenken over onze omgang met de natuur. De verantwoordelijkheid van de rentmeester vraagt een goede doordenking van individuele keuzes, met als uitgangspunt het behoud van de schepping.

4Duurzame visserij heeft de toekomst

Duurzaamheid staat sterk in de belangstelling. Veel Nederlanders zeggen duurzame ontwikkeling belangrijk te vinden. Mensen vinden het steeds belangrijker dat ons eten op een verantwoorde manier wordt geproduceerd. Ondernemen kan niet alleen maar gericht zijn op het maken van winst. Je moet ook rekening houden met mens en milieu. En dat heeft gevolgen voor alle sectoren die levensmiddelen produceren, ook voor de visserij.

De sector is sinds het begin van deze eeuw bezig met het bedenken van oplossingen om meer verantwoorde vis en visproducten te produceren. De sector weet dat een duurzame werkwijze en het duurzame beheer van visbestanden de enige manier is om ook in de toekomst voldoende vis te kunnen vangen. Al in het jaar 2007 verscheen het eerste Meerjarenplan Verantwoorde Vis en kreeg verantwoord ondernemen en duurzaam produceren een belangrijke plaats in het beleid.

Meerjarenplan Vis Verantwoord.

Meerjarenplan Vis Verantwoord.Productschap Vis

In het meerjarenplan staan negen afspraken die de sector heeft gemaakt, namelijk:

      • We streven naar een economisch gezonde sector als basis voor de toekomst.
      • We houden ons aan wetten en regels.
      • We werken aan helderheid en samenwerking in de keten.
      • We helpen de natuurlijke hulpbronnen en het ecosysteem in stand te houden en zien het belang in van biodiversiteit.
      • We blijven de technieken van visserij, kweek, verwerking en distributie verbeteren.
      • We gaan verantwoord om met werknemers en andere belanghebbenden.
      • We gaan actief om met de belangen van de samenleving en zoeken waar mogelijk samenwerking met maatschappelijke partijen om te komen tot verduurzaming.
      • We stellen voedselveiligheid centraal in de keten en garanderen de consument een goede kwaliteit vis.
      • We werken gezamenlijk mee aan passende oplossingen voor overbevissing, ongewenste bijvangsten en een optimaal beheer van het water.

De visserij heeft de weg naar duurzaamheid ingeslagen. Het barst inmiddels van initiatieven om deze mooie woorden te vertalen naar echte acties. Er wordt gewerkt aan gedragscodes, keurmerken, energiebesparing, alternatieve vistuigen, viskweek, samenwerking in de keten, convenanten met maatschappelijke organisaties en nog veel meer. In rapporten over maatschappelijk verantwoord ondernemen, in Visserijnieuws en op verschillende websites staat van alles te lezen over projecten die op een of andere manier bijdragen aan verantwoord ondernemen en duurzaam produceren.