Zwemeigenschappen

De zwemprestaties van een vis zijn afhankelijk van:

  • De weerstand die het lichaam bij de verplaatsing door het water heeft.
  • De energie die in het lichaam voor zwemmen beschikbaar is.
  • Het uithoudingsvermogen.
  • De lichaamsvorm.

De zwemeigenschappen hangen o.a. af van de lichaamsvorm van de vis, welke sterk kunnen verschillen.

De zwemeigenschappen hangen o.a. af van de lichaamsvorm van de vis, welke sterk kunnen verschillen.Magdalen Poppy Singleton

De weerstand

Als een vis zwemt, verplaatst hij water. Er ontstaat een kracht die de beweging tegengaat. De tegengestelde kracht wordt de “hydrodynamische weerstand” genoemd. Een vis bereikt de diepte waarop hij wil zwemmen door de hoeveelheid gas in de zwemblaas te variëren, waardoor het drijfvermogen toe- of afneemt. Vissen die geen zwemblaas hebben, variëren de diepte waarop ze zwemmen met de stand van de borstvinnen. Zij zijn meestal goede zwemmers. Vissen kunnen zwemmen met een kruissnelheid en met een topsnelheid.

De rivierdonderpad is een vis zonder zwemblaas waardoor hij schokkend zwemt. De vis wordt vooral op de bodem aangetroffen. In zijn milieu heeft hij behoefte aan schuilplaatsen, zoals stenen, takken, boomwortels.

De rivierdonderpad is een vis zonder zwemblaas waardoor hij schokkend zwemt. De vis wordt vooral op de bodem aangetroffen. In zijn milieu heeft hij behoefte aan schuilplaatsen, zoals stenen, takken, boomwortels.Ron Offermans

De kruissnelheid

Tijdens het zoeken naar voedsel en tijdens de trek is de snelheid laag. De staartbewegingen zijn rustig en het energieverbruik is laag. Met deze snelheid kan een vis vrijwel onbeperkt blijven zwemmen. Het blijkt dat er voor kabeljauw minder verschil is tussen de maximale kruissnelheid van jonge en oudere vissen dan je zou verwachten. Dat komt, omdat bij deze weinig gestroomlijnde vissen de grotere hoeveelheid spieren (waarover oudere dieren beschikken) vrijwel volledig gebruikt moet worden om de toegenomen weerstand te overwinnen.

De zwemsnelheden van verschillende vissen (x-as lengte van de vis in cm, y-as snelheid in mijlen per uur).

De zwemsnelheden van verschillende vissen (x-as lengte van de vis in cm, y-as snelheid in mijlen per uur).ProSea

Meestal wordt de maximale kruissnelheid van vissen aangegeven door het aantal lichaamslengten, dat de vis per seconde aflegt. Als je snelheden vergelijkt, moet je hier wel rekening mee houden. Het resultaat van deze onderzoeken staat in onderstaande tabel.

In deze tabel staat van een paar vissen de kruissnelheid die ze kunnen ontwikkelen.

In deze tabel staat van een paar vissen de kruissnelheid die ze kunnen ontwikkelen.ProSea

Er zijn een paar opvallende conclusies uit te trekken. De maximale kruissnelheid van een jonge kabeljauw met een lengte van 0,25 m is ± 1 mijl per uur. Dat komt overeen met twee lengten per seconde. Een kabeljauw met een lengte van 1 meter kan een maximale kruissnelheid van ± 2 mijl per uur handhaven, wat ongeveer gelijk is aan 1 lengte per seconde. Een vis gebruikt bij het zwemmen van de kruissnelheid zijn rode spieren.

Topsnelheid

Het overschakelen van zwemmen met lage snelheid kan plotseling overgaan naar een hoge snelheid. Dit gebeurt als een vis zelf jaagt of opgejaagd wordt. De aanvaller kan een roofvis zijn, maar ook een vistuig. Voor het zwemmen met hoge snelheid gebruikt een vis zijn witte spieren.

Een snoek kan door z'n kracht enorm snel accelereren om een prooi, zoals deze kikker, te vangen.

Een snoek kan door z’n kracht enorm snel accelereren om een prooi, zoals deze kikker, te vangen.Shao

Uit onderzoek is verder gebleken dat de topsnelheid van verschillende vissoorten met gelijke lichaamslengte ongeveer even groot is. Voor alle vissen met een lengte van 0.25 m is de topsnelheid ongeveer 6 mijl per uur, wat overeenkomt met 12 lengten per seconde. De topsnelheid die 1 meter lange vissen kunnen bereiken is ongeveer 14 mijl per uur wat gelijk is aan 7 lengten per seconde. Dus ook de topsnelheid uitgedrukt in lengten per seconde neemt met toenemende lichaamslengte af. Dit komt doordat de grotere snelheid verminderende lichaamsweerstand en de toenemende contractietijd van de spieren groter is dan de toename van de hoeveelheid witte spieren.

Lijn B in de grafiek met zwemsnelheden voor verschillende soorten vissen geldt voor bijvoorbeeld rondvissen met hun weinig gestroomlijnde bouw en voor pelagische vissen. Vissen met verschillende lichaamsvormen kunnen bij dezelfde lengte toch gelijke snelheden bereiken. Dit komt door de verschillende hoeveelheden witte en rode spieren.

Uithoudingsvermogen

Als een vis met een snelheid zwemt die kleiner of gelijk is aan de kruissnelheid, dan worden alleen de rode spieren gebruikt. De hoeveelheid opgeslagen eiwit en vet bepaalt het uithoudingsvermogen.Vissen met een relatief hoog vetgehalte zijn de kleine en grote pelagische vissoorten. Zij hebben een groot uithoudingsvermogen.

Tonijnen staan bekend als vissoorten met een hoog uithoudingsvermogen.

Tonijnen staan bekend als vissoorten met een hoog uithoudingsvermogen.Danilo Cedrone

Een opgejaagde vis gebruikt zijn witte spieren om een paar minuten op topsnelheid te zwemmen. Om de kans op ontsnappen te vergroten, zie je dat een vluchtende vis zijn snelheid afwisselt. Het ene moment zwemt hij op topsnelheid en het andere moment op kruissnelheid. De beschikbare hoeveelheid energie in de witte spieren neemt hierdoor langzamer af. Het duurt nu wel tien tot vijftien minuten voordat de vis uitgeput is. Om de kans op ontsnappen verder te vergroten gaan de korte sprints vaak samen met snelle veranderingen in de vluchtrichting.

Bij de meeste vissen wordt het grootste deel van de kracht waarmee zij zwemmen door de staartvin geleverd. Aan de vorm van de staartvin kun je zien wat de zwemprestaties van een vis zijn. De beste zwemmers onder de vissen hebben een hoge, smalle en sikkelvormige staartvin. Hierbij kun je denken aan tonijn, marlijn en zwaardvis. Er is veel onderzoek gedaan naar de zwemsnelheid van vissen.

De vorm van de staartvin zegt veel over de zwemprestaties van een vis.

De vorm van de staartvin zegt veel over de zwemprestaties van een vis.Magdalen Poppy Singleton