De zintuigen

Tot de zintuigen van de vis behoren:

  • Het oog
  • De smaakzintuigen
  • Het reukorgaan
  • Het gehoororgaan
  • Het evenwichtsorgaan
  • Het zijlijnstelsel

 

Het oog

Het oog van de vis lijkt qua vorm op het oog van de mens. De lens is bolrond, maar kan niet zoals bij de mens van vorm veranderen.

Tekening van een vissenoog.

Tekening van een vissenoog.ProSea

In het vissenoog zit een spiertje dat de lens naar achteren en naar voren kan trekken. Zo kan de vis het beeld scherpstellen. In ruststand is het vissenoog op dichtbij ingesteld. Voor de vis is het niet zinvol ver weg te kunnen zien. Het belangrijkste dat de vis moet zien, zijn bewegingen en verschillen tussen licht en donker. Doordat de gezichtsvelden van beide ogen elkaar overlappen, is de vis in staat afstanden te schatten. De meeste vissen kunnen kleuren en vormen onderscheiden. Daardoor kunnen bijvoorbeeld de kleur van het vistuig en het vissen ’s avonds of overdag een rol spelen bij de vangst.

De smaak

De smaakzintuigen liggen voor in de bek, op de tong, op de lippen en op de baard- of kindraden. Zelfs op de huid en op de vinnen kunnen deze zintuigen voorkomen. Ondanks deze verschillende plaatsen is de smaak bij de vis niet goed ontwikkeld.

De smaakzintuigen van een vis liggen onder andere voor in de bek.

De smaakzintuigen van een vis liggen onder andere voor in de bek.ProSea

De reuk

Het reukorgaan bestaat uit een paar instulpingen op de kop, de zogenoemde reukgroeve. Water met reukstoffen stroomt langs de reukgroeve. De reuk is bij de vis goed ontwikkeld en is met name belangrijk voor vissen die scholen vormen. Deze vissen zijn zelfs in staat individuele vissen door de reuk te onderscheiden. Het reukorgaan speelt ook een belangrijke rol bij de trek. Een bekend voorbeeld hiervan is de paaitrek van de zalm.

De zalm maakt gebruik van zijn reukorgaan voor de paaitrek.

De zalm maakt gebruik van zijn reukorgaan voor de paaitrek. Walter Baxter

Het gehoor

Waarschijnlijk hebben de meeste vissen een scherp gehoor. Geluid is onder water een belangrijk communicatiemiddel, vaak belangrijker dan zicht. De vis heeft geen uitwendig oor maar een inwendig gehoororgaan. Het inwendige vissenoor is vergelijkbaar met het oor van de mens. Soms vormen beentjes een verbinding tussen de zwemblaas van de vis en het gehoororgaan. De zwemblaas dient dan als een soort klankkast die geluiden opvangt en versterkt.

Het gehoororgaan van de vis.

Het gehoororgaan van de vis.ProSea

Het evenwichtsorgaan

In het oor bevinden zich de gehoorsteentjes. Deze spelen een belangrijke rol bij het evenwicht. Ze zijn opgebouwd uit kalk en hebben groei- of jaarringen. Daarom worden ze ook wel gebruikt om de leeftijd van vissen vast te stellen.

De otoliet van een haring van 7 jaar oud. IMARES

Een otoliet van een schol van 5 jaar oud.IMARES

De otoliet van een dwergtong van 7 jaar oud.IMARES

Het zijlijnstelsel

Het zijlijnstelsel zit bij alle vissen aan beide kanten in de huid. Het stelsel is een systeem van kanaaltjes en groeven. De zijlijn zelf bestaat uit drie lijnen die over de kop lopen en twee lijnen die over het lichaam lopen. Door middel van het stelsel kan de vis lokale waterbewegingen waarnemen. De vis kan de geringste waterbeweging van bijvoorbeeld een naderend dier opmerken. Sommige vismethoden maken gebruik van het gedrag van de vis bij het waarnemen van waterbewegingen. Voorbeelden hiervan zijn de omringende vismethoden.

Het zijlijnstelsel van een vis.

Het zijlijnstelsel van een vis.ProSea