WinSizeData
ArtikelHuidig en toekomstig gebruik Noordzee
Dossiers

Huidig en toekomstig gebruik Noordzee

Al vele jaren zijn er enkele sectoren die gebruik maken van de Noordzee in Nederland, zoals de visserij, olie- en gaswinning, de scheepvaart en scheepsbouw, toerisme en recreatie. Naast deze oude gebruikers van de Noordzee komt er ook steeds meer aandacht voor nieuwe gebruikers, zoals is te zien in onderstaande video.

Hierbij kun je denken aan aquacultuur, blauwe biotechnologie, ontginnen van de zeebodem en hernieuwbare energie (wind, getij, golven). Al deze sectoren die afhankelijk zijn van de zee worden samen ook wel de ‘blauwe economie’ genoemd en de verwachtingen zijn dat deze blauwe economie de komende jaren nog flink zal groeien (Blauwe groei, ook wel Blue growth in het Engels). Meer hierover valt te lezen in dit rapport van de Europese Commissie. 

De blauwe economie is belangrijk voor de Nederlandse economie als je kijkt naar het aantal banen en de financiële waarde (in miljoenen) van de verschillende sectoren.Europese Commissie

Op Europees niveau is er ook veel aandacht voor het optimaal benutten van deze ‘blauwe economie’. Nu het zo druk wordt op zee moet men heel precies kijken wat er op welke plek mogelijk en verantwoord is. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan het bepalen van een veilige afstand tot een windturbine. Dit hangt af van de scheepvaartintensiteit, of er wel of niet sprake is van kruisend verkeer, en of er wel of niet gevaren mag worden in de windparken. Dit betekent dat afwegingen over het gebruik van de Noordzee samen met de Noordzee-buurlanden gemaakt moeten worden, want Noordzeebeleid is internationaal beleid. Een aantal zaken op de Noordzee kunnen alleen met internationale afstemming worden geregeld.

Bovenstaand figuur toont de noodzaak tot planning op zee. Vroeger was het relatief rustig op zee met slechts een beperkt aantal gebruikers. We spraken toen van een ‘vrije zee’ (Mare Liberum in Latijn). Door de grote hoeveelheid nieuwe gebruikers en activiteiten is enige vorm van afstemming en planning toch belangrijk geworden. Rijkswaterstaat

Een goed voorbeeld van internationale afstemming is het Europese Gemeenschappelijke Visserijbeleid (GVB). In de visserij werkte vroeger ‘ieder land voor zich’; de grote problemen van overbevissing werden niet opgelost. Om overbevissing tegen te gaan en de visserijbestanden gemeenschappelijk te beheren werd in de jaren ’70 het Visserijbeleid op Europees niveau (GVB) in het leven geroepen. Voor onder andere de Noordzee is dit succesvol gebleken zoals hier is te lezen op de website van de Europese Commissie.

Inmiddels is daarom ook het beleid rondom ruimtelijke planning op zee (in het Engels Marine/maritime Spatial Planning = MSP) veranderd. Vroeger liet men innovaties op zee min of meer nog ‘z’n gang gaan’. Dat mag nu niet meer. Sinds 2014 moeten alle EU lidstaten de menselijke activiteiten op zee van tevoren plannen, om deze zo efficiënt en duurzaam mogelijk te laten verlopen. Alle belanghebbenden moeten in dit planningsproces op transparante wijze worden betrokken, zoals hier valt te lezen.

Er is een spel ontwikkeld waarbij het draait om ruimtelijke planning op zee. Hierbij moeten de verschillende gebruiksfuncties van de zee op een slimme manier worden gecoördineerd. mspchallenge.info

Elk EU-land mag zijn eigen maritieme activiteiten blijven plannen, maar de lokale, regionale en nationale planning in gemeenschappelijke wateren moet beter worden gecoördineerd volgens bepaalde minimumeisen. De volgende voordelen worden van het ruimtelijke planningsproces verwacht:

  • Minder conflicten tussen sectoren en meer win-win situaties tussen verschillende activiteiten;
  • Stimulering van investeringen door meer zekerheid, transparantie en heldere regels;
  • Meer coördinatie tussen overheidsdiensten in elk land waardoor er een betere afstemming plaatsvindt over ontwikkelingen van de verschillende activiteiten op zee;
  • Sterkere grensoverschrijdende samenwerking tussen EU-landen over kabels, pijpleidingen, scheepvaartroutes, windmolenparken enzovoorts;
  • Bescherming van het milieu door de impact van en de mogelijkheden voor meervoudig gebruik van de ruimte vroeg te bepalen.

De ontwikkeling van nieuwe activiteiten op zee kan grote gevolgen hebben voor de visserij. Zo heeft het Planbureau voor de Leefomgeving pas nog een rapport gepubliceerd waarin verschillende scenario’s voor de Noordzee werden onderzocht (deze scenario’s zijn geen voorgenomen beleid, maar geven een overzicht van mogelijke ontwikkelingsplannen voor de Noordzee). Daarin werd duidelijk dat alle plannen een grote impact hebben op het ruimtegebruik op de Noordzee, maar ook dat de visserij in bijna alle scenario’s geconfronteerd gaat worden met een inperking van de ruimte. Dit kan gebeuren door de windenergie- en natuurambities, maar ook door een harde Brexit zoals hier in het rapport valt te lezen. 

Omvang en ruimtebeslag van gebruiksfuncties op het Nederlands Continentaal Plat.Beleidsnota Noordzee 2016-2021

Er is wel oog voor de Nederlandse visserijsector en ze worden wel meegenomen in de toekomstplannen voor de Noordzee. Er lopen onderzoeken om de doorvaart en visserij in windparken onder bepaalde voorwaarden toe te staan. Zo mogen schepen van maximaal 24 meter per 1 mei 2018 onder strikte voorwaarden door een aantal windparken varen zoals hier valt te lezen. Onderstaande video geeft hierover verdere uitleg.

Slechts een klein deel van de Nederlandse visserijsector zal voordeel hebben van deze openstelling. In de toekomst is er misschien meer mogelijk binnen windparken. Hoe dit precies vorm gaat krijgen is momenteel niet duidelijk, maar het is belangrijk om in gesprek te blijven met alle andere gebruikers van de Noordzee en de belangen van de visserijsector steeds naar voren te blijven brengen.