WinSizeData
ArtikelVoor- en nadelige effecten van windparken op zee
Dossiers

Voor- en nadelige effecten van windparken op zee

Behalve dat vissers er last van hebben omdat ze in Nederlandse windparken niet mogen vissen, zijn er natuurlijk ook andere aspecten rondom windparken op zee die tot conflicten (kunnen) leiden. In dit artikel bespreken we een aantal (mogelijke) voor- en nadelige effecten van windparken op zee.

Er mag op dit moment niet gevist worden in windparken.Vissers voor een vrije zee

Voorwaarden wind op zee

Sommigen vinden het lelijk om windturbines op zee te zien, terwijl anderen het misschien juist een knap staaltje techniek vinden. De Nederlandse wetgeving bepaalt in ieder geval dat windparken – hoge uitzonderingen daargelaten – buiten de 12-mijlszone moeten liggen om horizonvervuiling te beperken. Meer over de wettelijke voorwaarden voor de aanleg van windparken op zee kun je hier vinden.

Het conflict rondom locatiekeuze is vooral gedreven vanuit economisch oogpunt: Hoe verder van de kust de turbines moeten worden geplaatst, hoe duurder word de bouw van het park. Verder uit de kust bouwen betekent namelijk ook dat er bijvoorbeeld langere kabels nodig zijn en je hebt te maken met transport over grotere afstanden. Dit is vergelijkbaar met de visserij, want hoe verder je moet stomen naar je visgronden, des te duurder word het vissen.

Ecologie

Er is nog onduidelijkheid over de ecologische effecten bij een grootschalige uitrol van windparken op de Noordzee. De huidige plannen voor wind op zee bieden zowel kansen als ook risico’s voor het leven in/boven de Noordzee. Hieronder is een overzicht te vinden van de mogelijke risico’s en kansen.

Overzicht van mogelijke kansen en risico’s voor de natuur van wind op zee.Stichting de Noordzee -Auteur figuur: A.G. Rodriguez. Icoon credits: Noun Project – Roberto Colombo, GP, Pedro Santos, Funtastic, Vega Asensio, Jacqueline Fernandes, parkjisun, Brand Mania, anbileru adaleru, Laymik, Aleksandr Vector, Imogen Oh, Agne Alesiute, en Tatiana Belkina.

Op een aantal risico’s en kansen rondom windparken op zee zullen we hieronder uitgebreider ingaan:

  • Zeezoogdieren hebben last van geluid dat ontstaat tijdens de bouwfase van het park, met name bij het heien van de fundaties. Omdat zeezoogdieren in de Noordzee een beschermde status hebben, word dit zorgvuldig onderzocht en gemonitord. Verder worden er ook manieren onderzocht om het geluid van het heien af te zwakken, bijvoorbeeld door gebruik te maken van een luchtbellengordijn (zie filmpje hieronder). De luchtbellen absorberen een groot deel van het geluid.

  • Ook is men bezig met het ontwikkelen van nieuwe installatietechnieken die minder geluidsoverlast produceren. Een voorbeeld hiervan is de ‘suction bucket jacket-fundering’ zoals toegelicht in deze video. Je kunt het vergelijken met grote, omgekeerde emmers die zichzelf vastzuigen in de bodem zodra ze vacuüm worden getrokken. Heien is door deze technologie niet langer nodig en daarmee is het risico op gehoorschade bij zeezoogdieren ook opgelost.
  • Wanneer de windturbines geplaatst zijn kan een windpark een barrière vormen voor zeezoogdieren, vleermuizen en zeevogels tijdens de migratie. Het is lastig om precies te bepalen hoeveel hinder deze dieren hiervan ondervinden. Belangrijk om te beseffen is wel dat des te meer windparken er op zee komen, des te groter dit barrièreprobleem eventueel kan worden.
  • Verder bestaat er voor sommige soorten vogels en vleermuizen ook nog het gevaar van botsingen met windmolens.

Voor vogels op de Noordzee heeft Wageningen Marine Research in kaart gebracht welke gebieden het meest geschikt zijn voor windmolens. Bij de rode gebieden is er een groot risico voor de vogelstand en de groene gebieden hebben een lager risico voor vogels.Wageningen Marine Research

In Nederlandse offshore windparken, waar op dit moment geen andere activiteit is toegestaan, ontstaat een visserijvrije zone. Bovendien kan de steenstort rondom de funderingen een nieuw leefgebied creëren voor sommige soorten. Dit kan ervoor zorgen dat offshore windparken ook positieve effecten kunnen hebben voor sommige soorten vissen en bodemdieren. Het is echter moeilijk vast te stellen of de effecten vooral positief of negatief zijn. Dit komt o.a. doordat:

  1. Er nog veel kennisvragen zijn over de ecologische effecten;
  2. De effecten per windpark locatie zeer verschillend kunnen zijn;
  3. Dit ook afhankelijk is van de maatregelen die worden genomen om risico’s te voorkomen, verminderen of te compenseren.

Overzicht van manieren om risico’s te kunnen voorkomen, verminderen of compenseren. Stichting de Noordzee – Auteur figuur: A.G. Rodriguez

Een overzicht van onderzoek naar de effecten van windparken op onder andere vissen, zeevogels en zeezoogdieren is hier te vinden. Stichting de Noordzee heeft ook een rapport gepubliceerd met een uitgebreid overzicht van de mogelijke kansen en risico’s van de grootschalige bouw van windparken op zee.

Locatiekeuze en kosten

Voor de locatiekeuze van een windpark op zee zijn geologische, geotechnische, meteorologische en economische factoren van belang. Hierbij kun je bijvoorbeeld denken aan het type bodem voor een stabiele fundering, de windkracht etc. voor een goed rendement. De afstand van het park tot een aansluitingspunt op een hoogspanningsnet is ook heel belangrijk voor het rendement. Die aansluitingspunten liggen op dit moment vooral nog op het vaste land. Daarom is bij het bouwen van een windturbinepark op zee de afstand tot de kust tot nu toe zo belangrijk, want hoe langer de hoogspanningskabel naar de kust, des te hoger de aanlegkosten en des te minder rendabel het park. In onderstaand filmpje zie je hoe ze de kabel naar het Prinses Amaliawindpark ingraven.

Verder moet bij het kiezen van locaties ook rekening worden gehouden met de belangen van andere gebruikers van de Noordzee zoals de visserij, recreatievaart, scheepvaart, zandwinning, militaire gebieden en olie- en gaswinning. Om te voorkomen dat onveilige situaties ontstaan en dat schade ontstaat aan de windmolens is een veiligheidszone ingesteld. Deze veiligheidszone is op het Nederlandse deel van de Noordzee 500 meter. Dit is ook gebruikelijk bij olie- en gaswinningsplatforms. Het windpark is op de zeekaarten inclusief de veiligheidszone weergegeven. De instelling van deze veiligheidszone betekent dat het windpark met de zone van 500 meter daaromheen gesloten is voor alle scheepvaart. Alleen onderhoudsschepen van NoordzeeWind en schepen in opdracht van de overheid mogen deze veiligheidszone betreden. Ook voor schepen die onderzoek doen voor het Monitorings- en Evaluatieprogramma geldt een uitzondering.

Kosten en subsidies

In het Energieakkoord is afgesproken dat de kostprijs van offshore windenergie omlaag moet. Door innovaties en groei van de sector zijn de kosten al enorm gedaald. De tender voor het windpark Hollandse Kust (kavels I en II) zal in eerste instantie starten als een procedure zonder subsidie. Voor deze tender kunnen marktpartijen een bod uitbrengen voor de ontwikkeling van het windpark zonder subsidie. Nuon gaf onlangs aan om als eerste dit risico te nemen, zoals hier is te lezen. Wanneer er geen geschikt bod binnenkomt in deze procedure, dan zal daarna een tenderprocedure starten mét subsidie.

Dat betekent dat opnieuw nagedacht moet worden over de criteria voor de beoordeling. De gevraagde subsidie was een belangrijk criterium bij de beoordeling van de tenders. Daarnaast heeft het kabinet aangeven de volgende criteria te gebruiken:

  • De kennis en ervaring van de betrokken partijen;
  • De kwaliteit van het ontwerp voor het windpark;
  • De capaciteit van het windpark;
  • De maatschappelijke kosten;
  • De kwaliteit van de inventarisatie en analyse van de risico’s;
  • De kwaliteit van de maatregelen ter borging van kostenefficiëntie.

Deze criteria zullen de komende periode verder worden uitgewerkt in de nieuwe regeling windenergie op zee.